Johann Rossouw: Só kan ons SA se pyn versag

Johan Rossouw, Netwerk24,  17 November 2019

Ons sal mekaar sáám van die koloniale wond moet genees, en dit met samewerking moet verander.

 

Minute ná die Wêreldbeker-eindstryd stuur ’n Suid-Afrikaanse vriend van Indiese afkoms vir my ’n meme – ’n forse Siya Kolisi met die woorde NOT TODAY COLONIZER.
In die week ná die Bokke se roemryke vertoning word die openbare beskermer se bevinding dat Helen Zille se twiets oor kolonialisme “geweld op grond van ras kan aanstook” deur ’n waarnemende swart regter gehandhaaf.
In dieselfde uitgawe waarin Rapport oor die uitspraak berig, spreek Helen Zille haar bekommernis uit dat die uitspraak negatief is vir vryheid van spraak in Suid-Afrika. Sy voer ook aan haar siening dat kolonialisme nie net sleg was vir die land nie, strook met wat onder andere ook Nelson Mandela, Moeletsi Mbeki en Julius Malema al gesê het.

Dis duidelik dat die herinnering aan die land se koloniale geskiedenis nog vars is – en dat ons nog ver van eenstemmigheid is oor hoe om die gevolge van kolonialisme vir ons land te beoordeel.

Hoekom so? En kan sulke eenstemmigheid, of ten minste dan ’n mate van eenstemmigheid, ooit bereik word?

Die antwoorde op die vrae behoort myns insiens gesoek te word in die blywende koloniale aard van ons samelewing – en in hoe verskillende groeperinge daarop gereageer het.

Wat die blywende koloniale aard van ons samelewing betref, het ek al by ander geleenthede verwys na ’n aantal kenmerke van ons samelewing wat sedert die laat 19de eeu tot vandag toe duur, insluitend:

  • Die heersende politieke en ekonomiese elite tree op as tussenganger vir buitelandse ekonomiese kragte om plaaslike minerale en bates te onttrek en te verhandel;
  • Die land is nie ekonomies soewerein nie, maar deurlopend afhanklik van buitelandse kapitaal;
  • Die heersende elite soek die model van voortreflikheid buitelands, of dit nou in Londen, die Weste of China is;
  • Die meeste Suid-Afrikaners se woon- en werkplek is geskei;
  • Die belangrike politieke besluite word nie in die parlement of demokraties geneem nie;
  • Netwerke van vervoer en kommunikasie bedien kern-magsbelange pleks van die burgery; en
  • Wanneer die regerende elite sy houvas op mag begin verloor, volg hy ’n strategie van verdeel en heers.

Op dieselfde trant het ek ook al elders aangevoer dat wat Suid-Afrika nog ontwyk, is ’n blywende bondgenootskap tussen die verskillende groeperinge in die land om die koloniale staatstruktuur te demokratiseer en ’n inklusiewe ekonomie te skep.
Daar wás oomblikke in ons geskiedenis wat dit kortstondig verwesenlik is, byvoorbeeld die oorgang vanaf apartheid na die huidige bedeling. Nog so ’n voorbeeld is inderdaad die Springbokke se onlangse triomf. Niemand kon die simboliek miskyk nie van ’n Afrikaner-afrigter, wat self deur apartheid bevoordeel is en terugploeg in die land, en sy Xhosa-kaptein, wat danksy vasberadenheid en barmhartige samaritane moeilike omstandighede te bowe gekom het – en mekaar dan saam na die hoogste sport voer.
Dis juis omdat die burgery van hierdie land so intens verlang na ’n bestaan van samewerking en wedersydse erkenning anderkant die koloniale nalatenskap dat die Bokke se oorwinning so deur ons almal aangegryp is. So, kon ons vir mekaar sê, só wil ons lyk en so kán ons lyk.
Soos ons almal weet, is sport egter nog nie die hele land of samelewing nie.
As die land in belangrike opsigte nog koloniaal is, kan dit ons help verstaan hoekom die gesprek oor kolonialisme nog soveel emosie gaande maak, en hoekom dit so moeilik is om eenstemmigheid daaroor te bereik.
Kolonialisme is onder meer wanneer een groep ’n ander groep se geskiedenis skryf. Op dieselfde trant is dekolonisasie wanneer die voorheen gekoloniseerde groep daarin slaag om weer sy eie geskiedenis te skryf. Eers wanneer dít gebeur, kan die voorheen gekoloniseerde groep genees van die koloniale wond en hulle daarin berus.

Afrikaners kon hierdie proses nagenoeg tussen 1930 en 2000 deurloop. In dié 70 jaar kon Afrikaners suksesvol teen Britse kolonialisme mobiliseer, die staat oorneem, en uiteindelik hulself teenoor Brittanje en Suid-Afrikaners van Britse afkoms in die ekonomie en sport handhaaf – weliswaar nie sonder Britse hulp, in ’n tyd toe Britte en Afrikaners plaaslik die geledere teen swart, bruin en Indiër gesluit het nie.

’n Sleutelaspek van die gesprek is dat Afrikaners deur middel van apartheid dié landgenote van hulle se geskiedenis vir hulle geskryf het – en sodoende die koloniale logika op hierdie landgenote toegepas het. Of Afrikaners dit nou wil weet of nie, daardie pyn lê nog vlak.

Nog ’n rede hoekom daardie pyn nog vlak lê, is omdat die ANC se oorname van die staat in 1994 nie uit die oogpunt van die meeste swart mense ewe suksesvol was as wat Afrikaners se oorname van die staat in 1948 uit die oogpunt van die meeste Afrikaners was nie.

Anders gestel, die hoop wat onder swart mense bestaan het dat ’n party wat hulle verteenwoordig hulle weer in staat sal stel om hul eie geskiedenis te skryf, het tot dusver beskaam – wat baie swart mense vermoedelik steeds in hul eie land gekoloniseer laat voel.

En dit terwyl Afrikaners ná 1994 danksy hul kapitaal, hoë onderwyspeil en kulturele netwerke hulself kon herorganiseer en ekonomies vooruitboer – dog nie sonder voortgaande en verdiepende verliese nie, veral wat betref die agteruitgang van Afrikaans as openbare taal, en die toenemende blamering van Afrikaners vir die regering se mislukkings.

Anders gestel, ondanks Afrikaners se verliese en vervreemding ná 1994, kon hulle hulself handhaaf en ’n volgende hoofstuk in hul geskiedenis begin skryf – terwyl die meeste swart mense vermoedelik steeds voel hul geskiedenis word deur ander geskryf.

En daarom gaan dit opnuut in hierdie land nie oor wát iemand sê nie, maar oor wié dit sê. Dit klink doodeenvoudig anders om uit die mond van Moeletsi Mbeki iets goeds oor kolonialisme te hoor, as wat dit klink om dit uit die mond van Helen Zille te hoor.

Nog verder: Wié jy is, bepaal dikwels ook hóé jy hoor wie wát sê. As jy lid is van ’n groep wat kolonialisme redelik kon verwerk, gaan jy anders daarna kyk as wanneer jy lid is van ’n groep wat dit nog nie kon verwerk nie.

Waar laat dit alles ons met die gesprek oor kolonialisme? Bes moontlik met die besef dat dit tans veel belangriker is om sáám die blywende koloniale aard van ons samelewing met konkrete samewerking te verander as om die voor- en nadele van kolonialisme te debatteer.

Vir solank as wat ons nie sáám mekáár van die koloniale wond kan genees nie, sal ons ook nie hierdie gesprek kan voer nie. En as ons hardkoppig weier om dit in te sien en daarop aandring om die gesprek te bly voer, gáán die ruimtes vir vryheid van spraak kleiner word, en gáán steeds gekwetste regslui se pyn deurskemer.

In ’n koloniaal verwonde samelewing word vryheid van spraak nie slegs deur wetgewing en howe beskerm nie, maar verál deur om so te doen en so te praat dat ons mekaar beter hoor, en dat ons almal gevolglik saam die ruimte vir gesprek wíl vergroot en koester.

Die postkoloniale regstaat is nie die voorwaarde van beter samewerking nie, maar die gevolg daarvan.

Hierdie land is die basterkind van ’n eens wrede, nou verwese koloniale vader. Tot al die kinders van hierdie land nie daarin slaag om ons gegewe verwantskappe met mekaar skeppend uit te leef nie, sal ons nie empatie met mekaar of met ons vader kan ontwikkel nie.

 

 

 

Posted in Uncategorized | Tagged , | 1 Kommentaar

Plaasaanvalle: Hoekom swyg ons oor swart lyding?

, Netwerk24, 13 Augustus 2019

Artikel bevry van betaalmuur vir algemene belang

Die swart slagoffers van plaasaanvalle bly dikwels stemloos en gesigloos. Wanneer gaan ons erken dat elke Suid-Afrikaner se pyn is ewe belangrik is? vra Willemien Brümmer.

plaasmoorde

Die Witkruismonument in die Polokwane-distrik van Limpopo waar slagoffers van plaasmoorde gedenk word. Die probleem is dat slegs wit mense hier begrawe word. Foto: Wikipedia

Die Witkruismonument aan die westelike hang van die Ysterberg in die Polokwane-distrik van Limpopo met sy duisende wit staalkruise het in ons land van lyding al ikoniese status verwerf.

Elk van dié kruise wat jy vanaf die N1 in die namiddagson sien blink, gedenk iemand wat in ’n plaasaanval vermoor is. Elke jaar word nuwes bygevoeg as sigbare protes teen dié moorde wat nou al simbolies geword het van die pyn wat ’n sekere deel van die bevolking grotendeels vir hulself toeëien.
Die probleem met dié monument is natuurlik dat dit statisties onjuis is. Dalk is dit tekenend van wat pres. Cyril Ramaphosa onlangs in die parlement gesê het in reaksie op ’n vraag oor plaasmoorde: Die nasie moet nog ’n lang pad met versoening en die gelyke waardering van elke lewe in die land loop.

Net soos die families van elkeen van die slagoffers wie se name op die kruise aangebring is, het die beskermvrou van dié monument, Lita Fourie, ook ’n skreiende verhaal.

Haar ouers, John en Bina Cross, is op 16 April 2000 wreedaardig op hul plaas naby Gravelotte in Mpumalanga vermoor. Haar pa is in die bad aangehou en die aanvallers het kookwater by sy keel afgegooi voordat hy verskeie keer geskiet is en die bokant van sy kop met ’n aanvalsgeweer weggeblaas is. Haar ma is drie keer met ’n .22 geskiet en toe gelos om dood te bloei.

Lita is allesbehalwe skaam om te erken dat geen kruise vir swart slagoffers hier opgerig word nie.

“Dit is ’n wítkruismonument,” sê sy ferm. “Dit gaan oor swartes wat wit mense vermoor het – ons boere en hul kinders.”

Sy erken wel dat daar swart slagoffers is, maar haar verweer is dat dit “swart op swart” is.

“Baie daarvan is basies onder mekaar. Die een skuld die ander een geld of dis hul tradisies. Jy kry ook rooftogte waarin hulle vasgebind of vermoor word, maar dis nie ’n wit mens wat ’n swart mens gaan vermoor nie. Hy het hom nie gemartel en goed nie.

“In 2012 was daar sprake van swart kruise, maar ek het geweier. Ek sien nie dat ek ’n wit kruis vir ’n swart mens gaan plant nie. Laat hulle hul eie plek gaan kry! Begin jul eie monument!”

Op die Muur van Herinnering of die sogenaamde “muur van trane” in Nampo-park net buite Bothaville in die Vrystaat is reeds 2 634 name op die swart granietpanele aangebring. Hoewel hier nie doelbewus teen ander rasse gediskrimineer word nie, word net 103 mense van kleur hier onthou. Dis sowat 4% van die totaal.

Orgie van geweld

In dié stadium bly die meeste swart slagoffers van plaasmoorde gesigloos en stemloos. Dit is selde dat jy hul stories lees of dat hul naasbestaandes van hul verlies op die voorblaaie van koerante vertel. Jy sien nie foto’s van hoe hulle gemartel is op sosiale media nie en boerdery-organisasies en belangegroepe soos AfriForum val nie oor hul voete om joernaliste met hulle in verbinding te bring nie.

Ek weet. Nadat ek met talle wit slagoffers van plaasmoorde gepraat het, het ek oor ’n tydperk van minstens twee weke verskeie organisasies gekontak om my met swart slagoffers in kontak te bring. Die enigste organisasie wat uit sy pad gegaan het om te help is Vrystaat Landbou. Maar selfs met sy hulp was dit moeilik om kontaknommers te kry omdat baie swart slagoffers nie behoort aan georganiseerde landbou-strukture nie.

Mmakarabo Pharoe

Mmakarabo Pharoe buite die sinkhuisie in Ladybrand waar sy woon sedert haar man, ’n plaasbestuurder, verlede jaar op die plaas Brandenburg vermoor is. Foto: Mlungisi Louw

Toe ek uiteindelik met Mmakarabo Pharoe van Ladybrand kennis maak, was haar verhaal net so afgryslik soos die orgie van geweld waarvan jy byna daagliks in die hoofstroom-media lees. Haar man, Tankiso Pharoe, ’n plaasbestuurder op die plaas Brandenburg, is op 19 Maart verlede jaar 24 keer met ’n mes gesteek. Sy voete en hande is aan ’n heining vasgemaak.

Albei aanvallers het Mmakarabo verkrag. Terwyl die eerste haar aan die ergste vorm van vernedering blootgestel het, het sy gesien hoe die tweede ’n mes en sy gesig van haar man se bloed skoonvee voordat hy haar ook verkrag het.

Geen plaas is aan haar agtergelaat ná haar man se dood nie. Al geld wat sy het om haar en haar drie kinders te onderhou is die R1 200 maandelikse toelae wat sy van die staat kry en die 50 kg mieliemeel wat die boer aan wie Brandenburg behoort aan haar skenk. Sy durf nie teruggaan na die plaas nie omdat sy vir haar lewe vrees.

ras

 

status

 

Die probleem met statistiek

Die probleem is dat die statistiek wat verskillende instansies byhou, dikwels beduidend van mekaar verskil. Nie een se data is werklik betroubaar nie en dis net af en toe dat die syfers volgens ras bygehou word. Kry jy dit wel, is dit soos om appels met pere te vergelyk.

Só blyk dit uit ’n dossier-analise deur die polisie se hoofkantoor oor plaasaanvalle en -moorde in die 2015-’16-boekjaar dat 51,22% van die 451 slagoffers van plaasaanvalle wit was. Byna 44% was swart, sowat 3% “Asiaties” en 2% bruin.

Uit dié analise blyk dit dat 47,1% van die moordslagoffers swart, 41,2% wit, 8,8% bruin en 2,9% “Asiaties” was.

In 2001 het dieselfde span in ’n soortgelyke dossier-analise bevind dat 61,6% van die slagoffers wit, 33,3% swart, 4,4% “Asiaties” en 0,7% bruin was.

Vrystaat Landbou, wat sy syfers gereeld op prioriteitskomiteevergaderings met dié van die polisie verifieer, hou sy syfers by volgens die rolle van die onderskeie slagoffers op plase en kleinhoewes. In die afgelope drie boekjare was daar 174 aanvalle, wat 20 moorde ingesluit het. Onder die slagoffers was 84 produsente (wit boere), nege was opkomende boere en in ses gevalle was beide werkers en produsente aangeval. ’n Volle 72 van die slagoffers was plaaswerkers.

Sewe wit boere, drie opkomende boere en nege werkers is vermoor, terwyl nog iemand wat op ’n plaas gewoon het, gesterf het.

Sedert die begin van die jaar tot 5 Augustus was 17 van die 29 aanvalle op opkomende boere en werkers.

Daar is meer wit kommersiële boere

Een rede hoekom meer wit boere as swart boere nog aangeval word, is dalk omdat daar in dié stadium nog meer wit kommersiële boere is. Dit hang natuurlik af hoe jy boerdery definieer.

Dr. Johan Burger, ’n senior navorser by die Instituut vir Sekerheidstudies, sê dis omdat kommersiële landbou histories gesproke meer deur wit boere bedryf is.

Opkomende boere het maar eers in die afgelope 15 tot 20 jaar werklik tot die landboubedryf toegetree.

“In die lig van ontwikkeling, die hele gronddebat en die hele benadering dat swart boere bemagtig moet word om ook kommersieel te boer, sal al meer swart boere tot kommersiële landbou toetree. En met die opkoms van swart boere loop hulle natuurlik dieselfde risiko’s as bestaande kommersiële boere.”

Hy sê dis uiters belangrik om uit te wys dat ander rasse ook slagoffers is. “Dit behoort ’n einde te bring aan die persepsie dat georganiseerde landbou net bekommerd is oor plaasaanvalle omdat die slagoffers wit is.”

‘Dit hang af wie ’n bohaai maak’

’n Ander probleem is dat baie misdade op plase nooit gerapporteer word nie en dat ons dalk net bewus is van die oortjies van die seekoei.

Dr. Jane Buys, Vrystaat Landbou se veiligheidsrisiko-analis, sê die prentjie ten opsigte van geweldsmisdade wat veral fokus op aanranding met die doel om ernstig te beseer is redelik skeefgetrek, maak nie saak wie die slagoffers is nie.

“Ten opsigte van intimidasie, brandstigting en kwaadwillige beskerming van eiendom wat voorlopers van moontlike plaasaanvalle is, is dit net so skeefgetrek. Die ware prent in terme van die impak en omvang is nie bekend nie en dan kan daar veronderstel word dat jy net die oortjies van die seekoei raaksien. Waar daar ’n redelike georganiseerde landbou-struktuur bestaan en inligting geskakel en deurgegee word, is die waarskynlikheid hoër dat ons nader aan die werklike prentjie kom, maar ons is nog nie daar nie.”

Lawrence Modunga

Lawrence Modunga, ’n opkomende boer buite Ficksburg in die Oos-Vrystaat. Sy werkers is al sowat vyftien keer op sy meentgrond aangeval en hy word gereeld gedreig. Foto: Mlungisi Louw

Op ’n onlangse besoek aan Ficksburg in die Oos-Vrystaat het ek die opkomende boer Lawrence Modunga ontmoet, wat reg teen die Lesotho-grens op munisipale grond boer. Plaasaanvalle is hier byna al deel van die lewe, maar veral die opkomende boere swyg uit vrees vir weerwraak. Lawrence slaap lankal nie meer snags in sy saamgeflanste kliphuisie nie, want hy word daagliks gedreig. Sy werkers is al 15 keer aangeval – dikwels so erg dat hulle moes hospitaal toe gaan, maar nie een van dié aanvalle is as plaasaanvalle opgeteken nie.

’n Ingeligte bron hier meen dat die polisie – dalk anders as in die geval van kommersiële boere – dit meestal net as aanrandings opteken. “Dit hang af hoe dit gerapporteer word en wie dit rapporteer en wie ’n bohaai daaroor maak.”

Johan Burger sê as hierdie boere nie aan georganiseerde landboustrukture behoort nie, is daar ’n groot kans dat dié aanvalle “verlore sal gaan”. “As dit ook nie in die media gerapporteer word nie, beteken dit niemand weet van die aanvalle nie.”

Sommige van dié boere behoort aan die vereniging vir swart boere, Afasa, maar dié organisasie hou nie sy eie statistiek by nie.

Hy sê georganiseerde landbou kan baie meer doen om die omvang van die probleem baie meer akkuraat te bepaal. “Dis op die oomblik die grootste leemte hier. Die probleem is reeds ernstig genoeg met die onvolledige prentjie wat ons het. Kan jy dink hoe dit gaan lyk as ons in staat is om dit meer volledig te rapporteer?”

AfriForum se statistiek

Die Afrikanerregtegroep AfriForum, wat net soos die (wit) boerderyvereniging TLU SA sy eie data byhou, het eers vanjaar begin om dié statistiek volgens ras aan te dui. Hiervolgens was 76% van die 249 aanvalle op wit slagoffers. Uit die 27 moorde was 18 slagoffers wit, vyf swart, een “Indiër” en drie onbekend.

Die korrektheid van AfriForum se statistiek word egter uit verskeie oorde bevraagteken – juis omdat dit deel van sy mandaat is om – in sy eie woorde – “ ’n spesifieke fokus op die regte van Afrikaners as ’n gemeenskap aan die suidpunt van Afrika” te plaas.

’n Belangrike deel van sy narratief is dat veral wit Afrikaners in ’n hedendaagse Suid-Afrika slagoffers is. Die organisasie tree op in belang van die mense wat sy maandelikse bydraes betaal.
Prof. Elmien du Plessis, ’n medeprofessor in die regte aan die Noordwes-Universiteit, som dit as volg op: “AfriForum bied ’n tuiste aan Afrikaners wat bang en deurmekaar is in Suid-Afrika; mense wat trots is op hul identiteit en wat ’n behoefte het om aan iets te behoort en dit nie kry in die groter samelewing nie. Die vrees word aangevuur deur dit te laat lyk of dit net wit mense is wat slagoffers van plaasaanvalle is. En dat AfriForum heldhaftig opstaan daarteen. En dan natuurlik die uitnodiging om by AfriForum aan te sluit.”

Sy sê die probleem met sy statistiek en metodologie is dat dit nie aan ’n eweknie-evaluasie onderworpe is nie. “Dit is navorsing wat gedoen word deur ’n organisasie met ’n spesifieke fokus, waarvan die geldigheid al dan nie, nie getoets word nie. Ek dink dit is bitter belangrik dat die data beleid moet onderskryf, maar daar moet wetenskaplike metodiek betrokke wees wat objektief getoets kan word.”

Burger stem saam. “Ek het nog nooit eintlik van AfriForum se syfers gebruik gemaak nie, juis oor die probleem dat daar in baie kringe agterdog heers oor watter belange hy dien.”

TLU SA

Hy gebruik wél TLU SA se syfers saam met dié van die polisie, maar dié organisasie erken self dat sy syfers oor aanvalle aansienlik minder betroubaar as sy syfers oor moorde is. TLU SA hou in dié stadium net die moordsyfer by in terme van ras. Hiervolgens was 259 uit die 2 028 moordslagoffers, wat hy tussen 1990 en 2019 aangeteken het, swart. Dis sowat 12,7%.

“Hulle het twee inligtingsbronne,” verduidelik Burger. “Die een is sy lede en die ander bron is die media. So soms sal hy inligting in die media sien en dit dan opvolg en probeer verifieer of dit inderdaad binne die definisie van ’n plaasaanval is. Maar ons weet dat nie alle plaasaanvalle die media haal nie,” sê hy.

Volgens hom is die polisie se syfers waarskynlik veel meer betroubaar omdat hy landwyd verteenwoordig word en polisiekantore in die kleinste dorpies het. “Daar is natuurlik vrae in watter mate hierdie inligting pligsgetrou gerapporteer word. So op die oomblik is daar geen akkurate instrument waarmee die aanvalle gemeet word nie.”

Etniese suiwering?

Ernst Roets, adjunkhoof van AfriForum, het in sy boek Kill the Boer probeer aandui hoekom die Suid-Afrikaanse regering volgens hom medeverantwoordelik vir die plaasaanvalle in die land is.

Hy voer in sy boek aan dat die “proses van etniese suiwering” beskou moet word as ’n ernstige bedreiging en iets wat voorkom moet word.

Toe ek hom vra hoekom dié organisasie my nie kon help met een nommer vir ’n swart slagoffer van plaasaanvalle nie, het hy gesê: “Ek het nie kontak met die families van swart boere wat vermoor is nie. Ons wil graag kontak maak, maar ons weet nie waar om hulle te kry nie.”
Op die vraag hoekom dit lyk asof net die moorde op wit slagoffers aan die groot klok gehang word, het hy gesê: “Ek weet nie van politici of invloedryke mense wat uitsprake maak oor swart boere wat geblameer moet word vir alles wat fout in Suid-Afrika is nie. Ek is nie bewus van enige swart boer wat ure lank gemartel is nie. Ek is nie bewus van ’n plaasmoord waar daar byvoorbeeld gesê is ‘maak dood die swartes’ nie, maar die teendeel is wel duidelik. Ek dink ons frustrasie is dat daar ’n poging is om te probeer aanvoer dat ras irrelevant is as dit by plaasmoorde kom, maar dit is hoegenaamd nie waar nie.”

‘Dis nie ’n wit, unieke probleem nie’

Du Plessis waarsku dat die gedagte dat plaasmoorde ’n gefokusde aanval op wit mense is, sorg vir ’n narratief van “ons en hulle”. Uiteindelik word ’n organisasie soos AfriForum se pogings om “terug te veg” teen plaasaanvalle teenproduktief.

“Dit word dan ’n selfvervullende profesie. Want as AfriForum homself byvoorbeeld opstel teen die regering, hoe kan die regering aandag gee aan die geldige probleme wat geopper word sonder dat dit lyk asof hy in die hele narratief inspeel? Dit is ’n unieke probleem, maar dit is nie ’n wit, unieke probleem nie.”

Die antwoord lê waarskynlik daarin dat daar meer samewerking tussen alle Suid-Afrikaners teen alle vorms van misdaad moet wees. Dat ons moet erken hoe wreed, selfs uniek, plaasaanvalle is, maar dat niemand se pyn gebruik moet word om ’n spesifieke agenda te bevorder nie.

Dan Kriek, AgriSA se president, sê ons gaan net oplossings vind as ons “mekaar raaksien, want hierdie misdadigers kies hul teikens tussen ons almal”. Daar is ook ’n behoefte dat “alle landbou-organisasies – wit en swart – beter met mekaar saamwerk in terme van landelike veiligheid en beter statistiek en misdaad-analise en intelligensie sodat ons die probleem beter kan aanpak,” sê hy.

“As die bevolkingsgroepe in die land nie mekaar se pyn en seer gaan raaksien en erken nie, sien ek nie hoe ons gaan oplossings kry nie.”

Dalk is die punt dat lyding nie iets is wat een groep vir homself kan toeëien nie. Soos die skrywer Marita van der Vyver onlangs op die Woordfees gesê het: “Let’s not compare miseries!”

 

 

 

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Harry Kalmer: literêre argeoloog van Johannesburg

Andries Bezuidenhout, Vrye Weekblad, 2 Augustus 2019

Artikel bevry van betaalmuur vir algemene belang

Ek kan my nie ‘n lewe sonder Harry Kalmer se dramas en romans voorstel nie, skryf ANDRIES BEZUIDENHOUT. Dit het my anders oor myself laat dink, asook oor die land waar ek steeds woon en die stad waar ek vir so lank ‘n tuiste kon vind.

 

Harry Kalmer

HARRY KALMER … Sy stories het ‘n diepgaande soeke na waarhede behels, nie ideologiese waarhede nie, maar waarhede wat ons kan help om menslikheid te herwin te midde van geweld en historiese trauma.

 

DAAR is boeke wat ‘n mens waardeer en ander waarvan jy hou. Dan is daar boeke waarmee jy identifiseer, wat op só ’n manier met jou eie ervaringsveld resoneer, dat dit jou anders maak. Laasgenoemde is my belewenis van ‘n hele aantal van Harry Kalmer se boeke en toneelstukke.

Harry is verlede Vrydag op 62 aan kanker oorlede. Benewens die rits dramas, kortverhale en romans wat hy agterlaat, was hy ‘n gerekende kopieskrywer en dosent in die advertensiewese.

As iemand uit die advertensiebedryf – by uitstek die wêreld van populêre kultuur – was daar ‘n deurlopende tema in Harry se literêre werk, naamlik die spanning tussen die oppervlakkige en ‘n soeke na dieper betekenis. Sy eerste kortverhaalbundel, in 1989 deur Taurus gepubliseer, het die wonderlik dubbelsinnige titel Die waarheid en ander stories gehad.

Ek dink Harry se stories het ‘n diepgaande soeke na waarhede behels, nie ideologiese waarhede nie, maar waarhede wat ons kan help om menslikheid te herwin te midde van geweld en historiese trauma. Hy was ‘n uitstekende skrywer van die tragikomiese, sonder om in swartgalligheid of ligsinnigheid te verval.

Ek het Harry in die Boekehuis in Aucklandpark ontmoet, ‘n boekwinkel wat ‘n tyd lank een van die middelpunte van Johannesburg se kultuurlewe was. Ons het later saam besluit om vir ‘n kursus in skeppende skryfkunde aan die Universiteit Stellenbosch in te skryf. In 2010 het ons elke maand saam af Kaap toe gevlieg om kontaksessies by te woon.‘

Ons moes elke maand nuutgeskrewe werk ingee. Ons dosente het daarop kommentaar gelewer, maar ons moes ook as studente mekaar se werk lees en daarop reageer. Só het ek die voorreg gehad om Harry, een van my gunsteling-skrywers, se skryfproses te leer ken. Een keer het ons amper ons vlug terug Johannesburg toe verpas toe ons die klasgesprek in een van Stellenbosch se historiese kroeë voortgesit het.

Harry het aan ‘n manuskrip gewerk wat teen die agtergrond van die vlaag xenofobiese aanvalle in 2008 in Johannesburg afspeel. Van die gebeure het net om die draai van Observatory, waar ek en Harry albei gewoon het, plaasgevind.

Sy manuskrip het gehandel oor ‘n Afrikaanssprekende argitek, Zweig van Niekerk, wat na Suid-Afrika terugkeer om ‘n prys te ontvang. Zweig word met Johannesburg se gewelddadige hede gekonfronteer, maar ook die stad se geskiedenis en hoe dit sy lewe gevorm het.

As kind moes Zweig byvoorbeeld verbode boeke vir Bram Fischer aflewer. Hy moes ook die land verlaat om met sy vrou te kon trou in weerwil van die ontugwette.

Zweig gaan tuis in die eksentrieke Mei Villa, ‘n soort boetiekhotel wat deur ene Bosman Hiemstra bedryf word. Die hotel se kamers is vol boeke en literêre verwysings. Een van die gaste, die seun van ANC exiles wat in Engeland grootgeword het, word tydens die xenofobiese aanvalle doodgemaak omdat hy nie kan Zoeloe praat nie.

Die uiteindelike resultaat van die kursus, ‘n Duisend stories oor Johannesburg, word waarskynlik as Harry se beste roman beskou. Dit was op NB-Uitgewers se Groot Romanwedstryd se kortlys en die vertaalde weergawe is later met die Barry Ronge-fiksieprys bekroon, die belangrikste Suid-Afrikaanse prys vir literêre werke in Engels.

Ons klasmaat Andries Buys is ook met ‘n reeks pryse vir sy roman, Die Dao van Daan van der Walt, bekroon. Marlene van Niekerk, ons een dosent, was toevallig besig om aan die gedigte wat uiteindelik as Kaar gepubliseer is te werk en Willem Anker, ons ander dosent, aan sy roman Buys.Daardie gesprekke in Stellenbosch – in die klaskamer, die kroeg en op die vliegtuig – is steeds een van die mees opwindende en leerryke ervarings van my lewe.

Toe ek Harry in die Boekehuis ontmoet het, het ek reeds alles gelees wat hy tot op daardie tydstip gepubliseer het. Sommige van sy romans het ek meer as een keer gelees. Ek het ook elke kans wat ek kon kry, gebruik om sy toneelstukke te gaan kyk.

In ‘n klein dampkring soos die Afrikaanse boekewêreld is daar altyd die ding met die skrywer en die boek. Wat gebeur as jy skrywers wat jy bewonder, persoonlik ontmoet en jy hou nie van hulle nie? Op Trompsburg het ek byvoorbeeld ‘n punt daarvan gemaak om nooit gesprekke met Karel Schoeman aan te knoop nie.

Van Harry het ek baie gehou, hoewel ek nie dink ons ooit vriende geword het nie. Daarvoor was ek te jonk en my bewondering het dalk in die pad gestaan.

 

harry-boeke

MEER AS ‘N DUISEND STORIES … Daar boeke waarmee jy identifiseer, wat op só ’n manier met jou eie ervaringsveld resoneer, dat dit jou anders maak.
ANDRIES BEZUIDENHOUT

 

Wat is dit wat maak dat Kalmer se boeke en toneelstukke steeds so tot my spreek?

Eerstens hou ek daarvan dat hy sy stories nie as literêr aanbied nie. Sy eerste roman, X-Ray Visagie en die vingers van God (1993), ook die eerste boek van hom wat ek gelees het, is oënskynlik ‘n speurverhaal.

Die boekomslag is ‘n collage van ‘n Johannesburgse nagtoneel, drank- en petrolmaatskappyhandelsmerke, ‘n foto van die lyk van Neil Aggett – die mediese dokter en anti-apartheidsaktivis wat in die 1980’s in polisieaanhouding dood is.

Die boek se hoofkarakter, X-Ray Visagie, is ‘n kampioen van vasvrakompetisies. Al ken X-Ray baie feite, sukkel hy om verbande tussen feite raak te sien. Sy lewensbeskouing, of dalk gebrek daaraan, word uitgedaag as hy met geweld gekonfronteer word.

Een van die inspirasies vir die skryf van die boek was Hein Grosskopf, iemand uit ‘n vooraanstaande Afrikaner-familie wat by Umkhonto We Sizwe aangesluit het en bomme geplant het.

As speurverhaal is X-Ray se onderliggende filosofiese tema die aard van kennis, asook die morele verantwoordelikheid wat verworwe kennis op mens plaas. Wanneer mag jy geweld pleeg as opstand teen ongeregtigheid? Die boek is in die tyd net voor die Waarheid-en-versoeningskommissie uitgegee – toe soveel mense aangevoer het dat hulle nie geweet het wat gebeur het nie.

Tweedens hou ek van die diepgaande historiese en estetiese bewussyn in Kalmer se romans. Hy is veral geïnteresseerd in Johannesburg se geskiedenis, as myndorp wat te groot vir sy skoene geword het, maar ook as plek waar mense te midde van ongelykheid en geweld daarin slaag om tóg ʼn tuiste te vind.

Die Johannesburg in Kalmer se boeke is die Johannesburg waarin ek vrede kon maak met die feit dat ek Afrikaanssprekend is, omdat elkeen in Johannesburg ‘n immigrant is. Almal kan daar tuis voel omdat dit niemand se stad is nie.

Die pyn wat soveel ander stede nog moet deurmaak, het Johannesburg reeds beleef. As jy van Johannesburg af na Pretoria of Kaapstad reis, voel dit of jy die verlede in reis. As jy Afrikaans in Johannesburg praat, is dit minder gelaai as in byvoorbeeld Pretoria, Kaapstad of Stellenbosch.

In Johannesburg, maar veral in die deel waar ons gewoon het – op die naat van Yeoville en Hillbrow – is daar nie ‘n meerderheid nie. Selfs in van die voorstede wat voorheen as “blank” geklassifiseer was, was daar mense van Duitsland, Portugal, Libanon, Griekeland en dies meer.

Kalmer se romans ontgin daardie stad se verlede soos min ander skrywers kan omdat hy waarskynlik elke beskikbare boek daaroor gelees het, van Clive Chipkin oor Johannesburg se modernistiese argitektuur, tot Charles van Onselen se uitstekende uiteensetting van die stad se sosiale en ekonomiese geskiedenis.

‘n Tuiskoms in Johannesburg is egter nie maklik nie. Dis ‘n stad van ongelykheid en geweld. Dis ‘n stad waar apartheidsbeplanners probeer het om hul idee van hoe mense moet wees – ook Afrikaners – op die landskap af te dwing. Dis ‘n stad waar vreemdelinge uit ander dele van Afrika in die openbaar verbrand word.

Hoe lees jy boeke te midde van sulke trauma? Hoe handhaaf jy persoonlike veiligheid en psigiese integriteit sonder om elders heen te vlug?

Die vrae wat Kalmer se romans oor Johannesburg vra, is nie net vrae oor die stad nie, dis die vrae van ons tyd.

gvn

OBSERVATORY, JOHANNESBURG, 2017 … Gert Vlok Nel tree in 2017 in Harry Kalmer en sy vrou, Sanpat Hattingh, se huis in Observatory, Johannesburg, op. Op baskitaar is Gerhard Barnard en trekklavier Riaan Britz.

‘n Derde en laaste rede waarom ek so aanklank by Kalmer se werk vind, is die karakters. Deurgaans is hulle mense wat nie lekker inpas nie, hulle is nie stereotipies nie, dalk selfs randfigure. Telkens is dit verhoudings op persoonlike vlak wat maak dat hulle nie optree soos wit en swart nasionaliste sou wou hê hulle moet optree nie.

Kalmer se karakters praat min, hul gesprekke is staccato. Wie hulle is, leer jy ken uit wat hulle doen. In my heel gunsteling-boek van Kalmer, Die man met die dertien kinders, neem Jos en Mathilda, die twee hoofkarakters, ’n man genaamd Israel Moloi se kinders aan nadat Jos hom doodgery het.

 

Jos en Mathilda probeer om van hul lewe met 13 kinders – hul eie en die Molois – sin te maak, te midde van Jos se alkoholisme en Mathilda se affair. Jos wonder oor sy oupa, wat ‘n mynwerker en ‘n kommunis was. Jos voel aanvanklik trots op sy oupa, maar kom later agter dat die kommuniste van sy tyd ook maar goed rassisties was.

Soos enige goeie kunstenaar bied Kalmer se romans nie antwoorde nie, maar bring insig op ‘n ander manier. In al sy romans is daar die belangrikheid van gedigte, verhale, boeke, karakters wat betekenis deur stories vind. Die Amerikaanse digter Tony Hoagland, wat verlede jaar op 64 ook aan kanker dood is, het hierdie soeke na betekenis in literatuur só verwoord:

Modern consciousness may indeed be splintered, but it is one function of poetry in our time to fasten it back together – which does not mean to deny its complexity. When poetry can name the parts and position them, when it brings us out of the speedy, buzzing fog that is selfhood and modern life, our sense of being alive is heightened and intensified. How strange it is that when I read a particular poem, which brings the world into focus for me, that I can feel my own self come into focus. I was already part of that world, I know – but the unifying, clarifying impact of the poem delivers me to a deeper, and more conscious state of being-in-the-world. Deeper and better than before, when I was only lost in it.

Wat Hoagland hier beskryf, is wat Harry Kalmer se romans vir my beteken. Op die oppervlak werk dit soms met versplinterde werklikhede – hoe dan anders in Suid-Afrika? – maar op meer diepliggende vlak spreek sy romans van ‘n gedeelde menslikheid.

Ek kan my nie ‘n lewe sonder Harry Kalmer se dramas en romans voorstel nie. Dit het my anders oor myself laat dink, asook die land waar ek steeds woon en die stad waar ek vir so lank ‘n tuiste kon vind.

Dis die ding met stede, daar’s meer as ‘n duisend stories. Jy ontmoet soveel mense wat, soos jy, anders as ander mense is en jy vind ‘n gemeenskaplikheid in jou dwarsheid.

Harry Kalmer was die argeoloog van daardie Johannesburg en dié se mense.

 

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , | Lewer kommentaar

AfriForum’s disgraceful and immoral documentary

Gareth van Onselen, Business Day, 13 Maart 2019

The idea that anyone, ever, should use the state to organise a society by race is an abhorrent idea; it is called social engineering, the very thing AfriForum rails against.

Thirty-six minutes into the AfriForum documentary Disrupted Land, it turns to the origins of apartheid. At 38 minutes, Liza-Mari Oberholzer, from De Afrikander Handelshuis, has the following to say about the 1950 Group Areas Act and the minister of native affairs, later to become prime minister, Hendrik Verwoerd:

“Now, many people say that Verwoerd is the architect of apartheid, but it’s a very simplistic way of looking at Verwoerd. I think Verwoerd was a philosopher. He had an ideal that he wanted to reach. And this ideal was to establish a country that was very much like Europe; the make-up of different countries with borders next to each other, but who had different cultures, different languages, and in each country, people could develop along their own lines. And Verwoerd had the same dream for SA.

“He wanted to enable the different groups in SA to be governed by their own people, to study their own language and develop along their own lines, of their own cultures. So, Verwoerd’s idea was not necessarily to separate the races because he saw one group as inferior to the other, he wanted to separate the races because he wanted them to be able to develop to their utmost potential within their own community.”

As Oberholzer speaks, slow, sombre, almost romantic piano music plays in the background. When the documentary cuts away from Oberholzer, a drawing of Verwoerd is shown, smiling, next to a supposedly equally contented black man.

Subsequent to Oberholzer’s description of the ostensible motivation behind Verwoerd and apartheid, the documentary turns back to the narrator, who says:

“A process of forced dispossession and transferals was initiated in the 20th century, which is regarded by many as the most controversial act of the white minority government. This process made provision for the creation of a variety of nation states, for different tribes in SA. This was motivated by the government as a push for the improvement of living conditions and the establishment of self-determination for different peoples.

“While it is often argued by land-reform activists that these dispossessions were merely a form of government brutality and oppression, an investigation into the history of these dispossessions reveals that the true picture is much more complicated. A set of minimum requirements was developed by the state, which had to be complied with before any such programme could be initiated. These included the sufficient establishment of: water supply; sanitary facilities; housing at a certain minimum standard; medical clinics; school facilities; grocery stores; access to roads.
“New towns, to which black, urban groups were moved, were developed into semi-independent border towns in white areas, with the goal of allowing for black workers to commute for work. Newly established black areas and border towns presided over all the facilities provided to white areas and was largely an improvement on the areas from which they were moved.

“Black people were also compensated during these dispossessions. Land that was in private black ownership was bought and compensation was paid for alterations to the property. While it is often argued that no notice of dispossession was given to black people, an investigation again reveals that history was not that simple. As an alternative to written notices, meetings were organised with local communities and committees were established on which local stakeholders could serve in order to assist with the process.

“After the dispossession new committees were established with local stakeholders, as a measure to ensure the necessary communication channels, in order to find solutions to problems which arose as a result of the dispossession. Housing and food were provided to those affected.

“In 1960, Verwoerd initiated a referendum, which led to SA departing from the British Commonwealth, steering it to become the Republic of SA. The anti-apartheid movement, however, kept gaining ground, after the banning of various anti-apartheid movements under the Suppression of Communism Act of 1950. After a fierce power struggle between rival organisations, the ANC, backed by the Soviet Union, was able to establish itself as the de facto representative of black people, and became the impersonation of the struggle to bring the apartheid system to a fall.

“The system imploded in 1990 when president FW de Klerk revoked the banning of the ANC and other communist-aligned organisations, effectively signalling the end of apartheid. The first nonracial, national democratic election took place in 1994, leading to the advent of ANC rule in SA.”

Moral obscenity

And there, in all its glory, you have AfriForum’s description of apartheid: a totally benign and benevolent affair, without a single moral qualm, defended as a well-meaning exercise in self-determination, legal compliance, and written-up as if it were a manual for the charitable — but misunderstood.

They say you can tell the most about a person or an organisation by what makes them angry. If anything makes you angry, it should be this disgraceful piece of sanitised nonsense. It is an inexcusable piece of immoral poison.

But it is also revealing of the kinds of impulses that underpin AfriForum’s thinking and the sort of hypocrisy it is willing to indulge in order to drive its agenda.

First, it is important to say something on principle, and there are two important points to make here. One, apartheid was a violent, racist and involuntary assault on people’s human rights, dignity and self-worth. Everything described by AfriForum, whatever its technical truth, was carried out in that spirit, and so nothing it states happened in the manner it suggests it did. The facts on this front are vast and indisputable and, frankly, to set them out would seem to suggest some kind of equivalence between the story they tell and AfriForum’s version. Which there is not.

Two, to describe apartheid in the terms AfriForum does, a description not only narrow and misleading but fundamentally tainted by omission, is deceitful. The effect of that is to achieve exactly what AfriForum bemoans: the rewriting of history. The horrors that it excludes, in the name of the illusion of bureaucratic benevolence, are too many to mention. Likewise, the horrors the very regulations it refers to so casually inflicted on so many.

It is, in its totality, a description of evil so cold in its technical defence, so limited in its evidence, that it is entirely devoid of understanding — and thus humanity. It is the product of an organisation without a moral frame of reference, hence without any moral condemnation. This is an organisation one should be deeply and profoundly wary of.

One could also argue the documentary is not responsible for Oberholzer’s equally immoral description of Verwoerd; there are many people of many different ideological persuasions who appear in the documentary, but the way it is presented (the music, the graphic) and the subsequent narration, means it is an analysis AfriForum agrees with, for her apology is genuflected in the way AfriForum reduces a moral obscenity to a harmless self-help guide. And on that front, it reveals an understanding of Verwoerd and apartheid that cannot be reconciled with either truth or morality.

But, second, it is deeply revealing on a number of other fronts. And here one need only take AfriForum at its own words.

Like-minded: EFF and AfriForum

Let us assume, for the sake of argument, the analysis presented by both Oberholzer and AfriForum is correct. Is that not exactly what the EFF stands for? It too has an ideal. It too feigns benevolence in the name of “our people”. It too wishes to use the law as a technical mechanism to achieve its ideological ends. It too has race as the basis for its policy.

What that AfriForum documentary does, by implication, is legitimise everything the EFF stands for — because it seems to argue that if it is covered by laws and committees and some grand ideal, it is justifiable.

The point is this: taken even in AfriForum’s best, most well-glossed over, myopic reading, what Verwoerd and apartheid sought, benevolent or malevolent, was to group people by race, and involuntarily. That is anathema to any moral or ideological sense of individual freedom. The idea that anyone, ever, should use the state to organise a society by race is an abhorrent idea, whatever their best intentions (and those intentions were not benevolent). It is called social engineering — the very thing AfriForum rails against when it is committed by the EFF or the ANC. But here it is defended by omission, indulged by technical myopia, and romanticised by what appears to be nothing more than sympathy.

If you read everything in that AfriForum description in an EFF manifesto the inevitable AfriForum statement would be so replete with ideological and moral condemnation you would have a lifetime’s supply of damning adjectives. But here, not a word.

The truth is, AfriForum agrees with how the EFF goes about its business, it just doesn’t like the particular kind of society it wants to socially engineer.

AfriForum is on record, on many occasions, describing apartheid in far more realistic terms than this. So, it is not incapable of the right perspective. But that is often under cross-examination; what defines this documentary is that it is an entirely voluntary description. Without time or pressure or obligation, of its own volition and on its own terms, AfriForum had the opportunity to describe apartheid, and this is what it produced. No doubt, in response, it will again say it does not deny apartheid’s brutal nature. That is all good, well and necessary, but you feel some explanation as to its motivation is no less important than addressing the content.

AfriForum has fought some important fights. It does some excellent work opposing expropriation without compensation. It has stood firm on farm murders. It has often fought the good fight on freedom of speech. But if this is how it understands apartheid — as nothing more than a set of well-meaning technicalities that went horribly wrong — what, frankly, is the point of those fights? Because its grand ideological framework is an immoral one.

There are many binary words and phrases to describe this kind of thing: denialism, propaganda, apartheid sympathy; it is hard, in the name of reason and rationality, to say none of them apply. But you can be sure of two things: AfriForum’s description of apartheid is untrue and immoral; and, after that, who really cares what you call it.

• Van Onselen is the head of politics and governance at the SA Institute of Race Relations.

Posted in Uncategorized | Tagged , , | 3 Kommentaar

“Afrikaans se grootste bedreiging is isolasie”

ATKV, Februarie 2019

Afrikaans moet hande met ander Afrikatale vat om te verseker dat die sprekers van die taal nie geïsoleer word nie.

Dít was die boodskap van dr. Christa van Louw, destydse voorsitter van die Nasionale Taalliggaam vir Afrikaans, tydens die 14de Johan Combrink-gedenklesing in Ceres, in die Wes-Kaap.

Dié lesing word jaarliks deur die Vriende van Afrikaans (VVA), ’n divisie van die ATKV, aangebied. Vanjaar se gedenklesing het saam met die viering van Internasionale Moedertaaldag (21 Februarie) geval.

“Ons moenie Afrikaans as ’n minderheidstaal sien nie, want dan dink ons ons het minder mag.”

Johan Combrink was ’n taalkundige, professor in taalkunde aan die Universiteit Stellenbosch, voorsitter van die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en skrywer van verskeie taalkundige boeke. Christa was ook een van die laaste studente om haar doktorale studie onder hom te doen.

Volgens Christa deel Afrikaans en ander Afrikatale ’n slegte posisie teenoor Engels, maar daar is tog hoop vir dié tale.

“Ons moet ons eie hulpmiddels inspan om almal se tale te laat uitstyg, want so skep ons ’n diverse meerderheid, nie geïsoleerde minderhede nie,” sê sy.

“Afrikaanse kinders doen steeds goed, want daar is ondersteuning vir hulle; maar hoe kan ’n Xhosasprekende kind in Xhosa geleer word, as daar nie geleenthede vir hom/haar geskep word nie? Afrikaans moet dus hande vat met ander tale en Afrikaanssprekendes moet die voorlopers word om ander tale te help bemagtig.”

Christa gaan verder om te verduidelik dat die meerderheid Afrikaanssprekende mense onder die broodlyn leef.

“As ons niks daaraan doen nie, mors ons ons tyd, want ’n honger mens soek brood, die taal waarin die brood gevra of gegee word, is van min belang.”

Sy sê die oplossing vir dié uitdagings is opheffingswerk.

“Ons moet ander mense ook leer glo hulle kan suksesvol wees, eers dan kan ons hulle weer help om suksesvol in hul onderskeie moedertale te wees.”

Volgens Karien Brits, bestuurder: taal by die ATKV, poog dié organisasie om juis brûe met ander moedertaalsprekers te bou.

“Die ATKV gebruik taal om nasiebou te bevorder en reik daarom ook uit na ander taalgemeenskappe met sy Afrikaans vir Almal-projek.”

Vir meer inligting oor die VVA se werksaamhede klik hier. Om betrokke by die Afrikaans vir Almal-projek te raak klik hier. – Izak de Vries

Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Lewer kommentaar

Nuwe Vrye Weekblad aankondiging

Vrye Weekblad, Februarie 2019

’n Kort geskiedenis

Toe Vrye Weekblad 25 jaar gelede sy deure moes sluit, het ons ietwat oneerbiedig verklaar: ons fade nie, ons fokof.

Wel, Vrye Weekblad is terug. Met mening. Aanlyn dié keer. Geen boom word opgeoffer sodat jy op hoogte kan bly nie.

En geen minister kan ons gebied om drieduisend keer die normale registrasiefooi as ’n koerant te betaal soos wat Kobie Coetsee in 1988 gedoen het nie.

Die tyd vir Vrye Weekblad II is reg en die behoefte daaraan is duidelik.

Ons missie vandag is fundamenteel dieselfde as in 1988: soek die feite; wys geen genade vir diegene in magsposisies nie; sny deur die mis en rook en geraas en kom by die waarheid uit. Ons taak is om ’n ingeligte openbare mening te help skep en so ons demokrasie te dien.

Maar die omgewing is vandag gans anders as in die turbulente laat 1980’s en vroeë 1990’s. Suid-Afrika is vandag ’n konstitusionele demokrasie, ’n oop gemeenskap met vryheid van spraak wat in die grondwet verskans is.

Dit was waaroor Vrye Weekblad destyds gedroom en voor gewerk het.

Ons is trots op die rol wat ons gespeel het. Geen voorbehoude nie.

Ons het beslis nié gewerk vir wat die laaste dekade of so in die land gebeur het nie: staatskaping, korrupsie, wanadministrasie, magsmisbruik, hebsug, goedkoop populisme, onverdraagsaamheid en raspolitiek.

Soos apartheid en rassisme destyds ons teiken was, só gaan dié verskynsels Vrye Weekblad II se teiken wees. Ons gaan weer teen etniese mobilisering, wit en swart, baklei.

Ons het onsself destyds ’n progressiewe stem genoem. Ons is dit steeds. Onder progressief verstaan ons verdraagsaamheid, oopheid vir nuwe idees en oortuigings, nie-rassigheid (ons definisie daarvan verskil dalk van dié van die regerende party en regse drukgroepe), lojaliteit teenoor die grondwet, ’n verbintenis tot menswaardigheid en tot reg en geregtigheid, ’n erkenning van die nalatenskap van ons bittere verlede en ’n onderneming om ’n meer regverdige en voorspoedige Suid-Afrika te help bou.

Vrye Weekblad II is geensins ’n Afrikaner-publikasie nie. Dit is ’n Suid-Afrikaanse webkoerant in Afrikaans. Vir almal wat Afrikaanssprekend is of Afrikaans verstaan.

Hoekom juis nou Vrye Weekblad laat herleef? Ons is lankal erg gefrustreerd met die bestaande Afrikaanse media. Ons is ’n Afrikaanse mediahuis, klink dit vir my is die houding, so ons het ’n gevange lesers/kykerskorps en kan dus maar middelmatig wees. En ons is so skytbang vir die lawaaieriges regs van ons dat ons liewer by hulle gaan witvoetjie soek. Geen energie nie, geen avontuurlustigheid nie, geen vonk van kreatiwiteit nie. Misdaad en celebrities is die hoofmaal.

Kieskeurige, denkende Afrikaanse lesers verdien beter. Hulle hoef hulle nie na Engelse publikasies te wend nie. Vrye Weekblad is terug. Ons wil weekliks nuus, menings, ontledings en essays van wêreldgehalte publiseer.

Ons gaan elke Vrydagoggend met ’n heel nuwe aanbieding na vore kom, en elke weeksdag met ’n bulletin en, waar paslik, nuwe berigte.

Saam met my in die kernspan is die gewese adjunk-redakteur van Vrye Weekblad, Jacques Pauw, deesdae nog beroemder na sy boek The President’s Keepers, en Anneliese Burgess, wat in Vrye Weekblad se dae by ons sustertydskrif Die Suid-Afrikaan was. Ons drie het ook jare lank by SAUK-programme soos die TRC Special Report en Special Assignment saamgewerk. Die gesoute joernalis Adri Kotze in Londen is ons Europese korrespondent. En dan het ons ’n ryk oes van van die beste joernaliste, skrywers en ontleders in Afrikaans wat gereeld vir ons gaan skryf.

Die grootste nagmerrie met die oorspronklike Vrye Weekblad was nie soseer die staat se houding en optrede nie, maar die finansies. Die meeste adverteerders was skrikkerig vir ons, en van dié wat wel belang gestel het, is deur die owerhede geintimideer om te onttrek.

Vrye Weekblad II het die finansiële steun van Tiso Blackstar Group, uitgewers van onder meer Business Day, Financial Mail, Sunday Times en Sowetan. Ons is baie gemaklik met ons vennote.

Ons beplan om in Maart ons eerste uitgawe op die web te sit.

Max du Preez

 

Sien ook:  Vrye Weekblad herleef met Max du Preez as redakteur

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , | 1 Kommentaar

Trump en God: Dan is ek nie ’n Christen nie

Charles Smith, Netwerk24, 15 November 2018

Ek gaan iets hier reguit sê en ek verwag om deur regses gekruisig te word: As Donald Trump God in sy hoek sleep, wil ek nie ’n Christen genoem wees nie.

Kort nadat Trump op ’n weersinswekkende wyse op die CNN-joernalis Jim Acosta op ’n mediakonferensie in die Withuis geskreeu het, het hy vertel hoe “lief hy vir God is”. Hy het dit ’n paar keer herhaal.

Acosta wou van Trump weet hoekom hy die groep mense, meestal vroue en kinders sonder heenkome wat deur Sentraal-Amerika na die Amerikaanse grens stap, ’n “inval” noem toe hy as ’n “ongeskikte, aaklige persoon” verskreeu is.

Die Amerikaanse president, magtigste man in die wêreld, het reeds soldate na die grens gestuur en gedreig die immigrante sal geskiet word as hulle durf klipgooi. Dit is die ou wat vertel hoe lief hy God het.

Natuurlik speel Trump heeltyd vir sy ondersteuners aan die regterflank, waarvan die meeste die evangeliste is – die groep wat amptelik verklaar het dat God Trump in die Withuis geplaas het. Dis die groep wat worship met die Bybel en die vuurwapen in die hand. “God and guns” is hul nieamptelike leuse.

Dit is nie Trump se geloof of sy afstootlike gedrag wat my afsit van sy soort godsdiens nie. Ook nie die hele gevoel van valsheid daaromtrent nie. Hy sê hy probeer die laaste paar jaar ’n “goeie lewe” lei. Dalk moet hy net sy mond en sy Twitter-dreigemente dophou. O, en sy rassisme, gedrag en taalgebruik teenoor vroue en sy optrede teenoor mense in die algemeen.

Trump se dom, gevaarlike spel met nasionalisme rondom die 100ste herdenking van die einde van die Eerste Wêreldoorlog én te midde van al hoe meer skokkende skietvoorvalle in sy eie land waarin honderde mense doodgeskiet en vermink gelaat word deur meestal sy regse ondersteuners, behoort deur die wêreld gevaarligte te laat afgaan. Hy trek bloot sy skouers op – al is kerke en sinagoges onder die teikens.

Die wêreld behoort bedag te wees op enige vorm van nasionalisme of fascisme. Veral waar dit sy oorsprong in godsdiens het. Enige leier wat sy sout werd is, sal alles doen om van die wêreld ’n beter plek te maak – vir almal.

Dit bring veral sy beleid oor die omgewing in die prentjie. Trump is ’n koudbloedige kapitalis wat ryk geword het deur mense in te loop en belasting te ontduik. Alles draai om hom – ook sy beleid. Hy voel vere vir ’n aarde wat besig is om soos Kalifornië op sy voorstoep te verkool.

Kerke sal moet waak teen die populisme en die ek-godsdiens. Praat oor die gevare van die welvaartteologie.

Die Christendom gaan vir my oor medemenslikheid, liefde, omgee en om die wêreld ’n beter plek te maak. Maar voor ons oë word die aarde in die naam van God vernietig. En baie jil saam.

Dit is hoe Jesus gekruisig is. Presies so.

Posted in Uncategorized | Tagged , , | Lewer kommentaar