Die laaste paar jaar duik debatte oor die “bruin identiteit” gereeld op. 

Mense wat aan dié debatte deelneem, gooi gereeld woorde en begrippe rond, maar sonder om regtig na te dink oor wat dit beteken.

So herinner ek my aan ’n “Nasionale Khoisan Raadplegende Konferensie”, wat meer as ’n dekade gelede in my tuisdorp, Oudtshoorn, aangebied is en wat ek as ’n belangstellende waarnemer bygewoon het.

Spreker op spreker het daar geworstel deur die verskillende vorme van die benaming Khoisan/Khoesan, Khoi/San en KHOI-SAN, maar sonder dat enigeen ooit werklik die betekenisse van die begrippe bevraagteken het.

Elkeen van dié benamings en skryfwyses het tog ’n verskillende betekenis en ’n mens sou verwag dat die begrippe juis daarom ’n belangrike besprekingspunt op ’n konferensie soos dié sou wees. Tog was dit nie.

As jy jouself ’n “khoi” wil noem, hetsy jy ’n man (khoib) of ’n vrou (khois) is, is dit tog jou verantwoordelik om vas te stel wat die woord beteken voordat jy dit so klakkeloos gebruik, nie waar nie?

Soveel te meer as jy so vrypostig is om die twee benamings – Khoi en San – saam te gooi in ’n konkoksie of jy na een en dieselfde groep verwys. Jy sal tog nie waag om iemand as ’n “Xhosazoeloe” of ’n “Zoeloesotho” te beskryf nie, sal jy? Tog is dit presies wat met “Khoisan” gedoen word.

Dié wanbenaming het ons grootliks te danke aan die Duitser Leonhard Schultze, wat in 1928 die term voorgestel het as ’n soort versamelnaam wat die Khoi- en die San-mense insluit.
Schultze se konkoksie is uiteindelik verder gepopulariseer deur I. Schapera in sy boek The Khoisan Peoples of South Africa; Bushmen and Hottentots, wat in 1930 verskyn het. Sedertdien aanvaar al wat leef en beef hierdie nuwe “identiteit”, so of die mense wat hernoem is nooit geweet het wie hulle is of was nie.

Dis ’n ernstige aanval van terminologiese verwarring – kom ons noem dit sommer “terminoligitis” – wat vandag nog voortduur.

So erg het dit geword dat dit moeilik is om vandag vas te stel of die voortdurende gewildheid van dié terme te wyte is aan ’n ideologies gedrewe agenda, ’n gebrek aan begrip van basiese antropologiese, historiese en linguistiese feite of bloot ’n gebrek aan common sense.

Om dinge te kompliseer is daar al hoe meer stemme uit die “San”-geledere wat sê hulle wil nie “San” genoem word nie, maar “Boesmans”. Wat gaan die politiekkorrektes hiervan maak?

Moet ons nou liewer praat van “Khoiboesmans”? Of moet ons liewer die San, wat daarop aandring dat hy “Boesmans” is, ignoreer en nie ernstig opvat nie?

As ’n mens argumenteer die gebruik is om die oudste groepering eerste te noem in sulke dubbeldoor-benamings, is dit nie meer korrek om te praat van die “Sankhoi” nie? Die San was immers eerste hier, dan nie?

Maar belangriker nog: Is “Khoisan” die somtotaal van die genetiese samestelling van bruin mense?

Soos elders in die land is daar in die Klein-Karoo baie bruin mense wat hulle in die vorige bedeling “blank” kon laat verklaar. Hollandse bloed, so sê hulle.

’n Plaasboer hier het eendag ’n goeie vriend van my, wat met sy gladde hare, ligte vel en blou oë baie “wit” gelyk het, ingenooi vir koffie en met groot smaak vertel dat die hond wat my vriend by hom (die boer) gekoop het, sal seker maak dat geen “hotnot” ooit sy voet op sy werf sit nie.

Moet my vriend, onder druk van die politiek korrekte “Khoisan”-brigade, nou sy Hollandse voorvaders ontken?

Dis tog duidelik dat baie bruin mense se Europese herkoms ’n groter deel van hul genetiese samestelling uitmaak as hul Afrika-komponent. Tog sien ’n mens dikwels bruin mense wat opsigtelik meer Europees is van gelaatstrek wat in die voorste gestoeltes sit daar waar “inheemse, tradisionele leiers” vergadering hou.

Dieselfde geld bruin mense wat meer donker van gelaatstrek is en in die ou dae as “African in particular” sou deurgaan. Moet hulle onder die vaandel van die “Khoisan”-konkoksie nou hul Xhosa- en Tswana-voorouers verwerp?

Ek is moeg daarvoor dat sekere komponente van ons herkoms uitgesonder word as die alfa en die omega van ons genetiese herkoms. Enigeen met ’n bietjie common sense sal vir jou kan sê die bruin mense van vandag is van ware gemengde herkoms (“Otentottu”) en die mixture is truly onomkeerbaar. Om anders te beweer is om aan ernstige “kronologitis” – of kronologiese verwarring – te ly.

Die meeste wat ek van myself kan sê is dat ek in my óók die gene dra van die land se fondasie-nasie.

En dieselfde geld die meeste van ons bruin mense in ’n mindere of meerdere mate.

Met die meeste aksies wat daarop gemik is dat die nasate van hierdie fondasie-nasie amptelik erken en geken moet word, stel ek heelhartig saam.

Moet net nie vir my in die proses ’n vals identiteit probeer skep nie.

Miskien is dit tyd dat ons hierdie verwarring om die “bruin” identiteit in die komende jaar eens en vir altyd op die spits dryf en dit uit die weg ruim.

Eers as ons dit gedoen het sal ons gedeelde bestemming en visie vir ons duidelik wees.

Donderdagoggend, 26 Januarie 2012. 10:54. Jy gaan sit voor jou rekenaar en kliek op die blokkie wat sê Twitter.

’n Paar oomblikke later is die rekenaar se skerm vol foto’tjies van bekende mense: Bryan Habana, Kurt Darren, Barack Obama – en Willem Botha, wat in 2006 tweede in Idols was.

Jy het Willem Botha nog nooit hoor sing nie, maar dit is nie regtig belangrik nie. Botha is ’n celebrity. Sy foto is dikwels in die koerant. Nou is hy ook hier op Twitter, waar hy reeds 2 345 volgelinge het – 2 345 volgelinge, plus jyself.

Jy kliek op sy gesiggie en begin lees: Op 6 Januarie was daar slegte nuus. “Het my kop flippen hard gekap op die super tube in Hartenbos. Nou sit ek met ’n opgeswelde voorkop,” laat weet hy. Maar op 8 Januarie is daar darem weer goeie nuus: “Ons kat op die plaas het babatjies gekry. Flippen oulik!”

Op 16 Januarie: “Ek is al so lank lus vir su­shi. Gaan dit nou eet soos ’n dinosourus.”

Jy verstar voor jou rekenaar: Weet die paleontoloë wat dinosourusse bestudeer hiervan?

Jy gaan weer terug na die ander Twitter-gesigte op die rekenaar se skerm en kliek op Bryan Habana s’n. Bryan skryf in tienertaal, nes ’n 12-jarige. “Wow, what a wacky wednes­day!!” laat weet hy aan sy 78?423 Twitter-volgelinge. “Coupla chores. Now sittng in traffic!!”

In jou verbeelding sien jy 78 423 mense hul koppe skud terwyl hulle dink: Ai, ou Bryan sit in die verkeer vanoggend, foeitog.

Jy kliek op Victor Matfield en word die volgende wys: Victor hou meer van Las Vegas as New York en hy het Sondagoggend voor kerk 70 km fiets gery. Jy kliek op Kurt Darren. Kurt is tans in Oostenryk, maar op 22 Februarie tree hy in die Lighuis-kerk op Welkom op.

Jy kliek op Ernie Els en ontdek Ernie is ’n aanhanger van Seneca, die Romeinse filosoof en dramaturg wat in 65 n.C. dood is. Of, wel, hy het ’n aanhaling van Seneca getwiet: “It is a rough road that leads to the heights of great­ness.”

Sit Ernie dalk iewers op ’n stil plek ná ’n ronde gholf en verdiep hom in die werke van Seneca, dalk selfs in Latyn?

Jy kliek op Dan Roodt. “Waarom is (sommige) Kapenaars so rassisties?” vra Dan in ’n twiet. “Ek dink veral aan Die Burger se rubriekskrywers. Wat sou Freud en Lacan daarvan sê?”

Was Freud en Lacan, toe hulle nog geleef het, dan gereelde lesers van Die Burger? wonder jy. Wat sal Freud en Lacan van Dan Roodt sê?

Jy kliek op Gareth Cliff se babagesiggie. Cliff het 226 922 Twitter-volgelinge in die land. “Payday is coming,” lig Cliff hulle in. “Are you re­lieved? January can be a bitch.” Iewers hoor jy 226 922 mense juig.

Een ná die ander kliek jy op die gesigte: Chris Chameleon, Evita Bezuidenhout, Helen Zille …

Later skakel jy weer jou rekenaar af. Dis steeds 26 Januarie 2012. Dis nou 12:14. Die nasie vra brood, dink jy, en al wat ons kry, is klippe.

Dalk trek fotograwe later op hul foto’s, want David Goldblatt herinner aan een van sy beroemde werke.

Sy gesig is meestal strak, sy gelykmatige stem swart-en-wit.

Elke antwoord word tot die noodsaaklike beperk.

Dis ’n dag ná sy 81ste verjaardag, maar selfs in sy negende dekade probeer Goldblatt dieperliggende waardes ontbloot. Of dit nou met foto’s of in die vlees is.

Verlede week het Goldblatt e-pos aan die president se kantoor gestuur: Dankie, maar nee dankie, hy wil eerder nie die Orde van Ikhamanga (silwer) ontvang nie. Dit was die dag nadat die ANC se muilbandwet deur die parlement gestoomroller is.

“Dit maak my neerslagtig om te dink mense wat ek ken en bewonder in die ANC en die SAKP het nie die moed om vir hul oortuigings op te staan nie,” verduidelik Goldblatt.

Ons eet tunaslaai om die tafel van sy huis in die buurtjie Fellside, Johannesburg, waar hy en sy vrou, Lily, al 44 jaar woon.

Goldblatt se ontevredenheid met die regering strek egter verder terug.

Dit is veral die “mislukking van onderwys” wat hom bitter maak.

“Die meeste swart jongmense kry deesdae swakker onderwys as Bantoe-onderwys,” sê hy.

“En dit word in ons misdaadstatistieke weerspieël. Natuurlik kon die agterstand nie in 10 tot 15 jaar uitgewis word nie, maar ons kon beter gevaar het.”

Omdat misdaad almal raak, fokus Goldblatt sy kamera deesdae daarop, soos hy tevore met Afrikaners, die myne en voormalige tuislande gedoen het. Hy is sedert 1963 heeltyds dokumentêre fotograaf en is in 2006 met die wêreld se voorste fotografieprys, die Hasselblad, bekroon.

Met sy misdaadprojek vat Goldblatt “eks-oortreders” terug na die toneel waar hulle oortree het en neem daar ’n swart-en-wit portret van die persoon. Die opbrengs van die verkope skenk hy aan organisasies wat misdadigers rehabiliteer.

In sy studeerkamer het Goldblatt vertel van die Saterdag ’n paar jaar gelede toe hy self in die loop van ’n pistool vasgekyk het. Die diewe het hom, sy vrou en tuinman vasgebind en in sy donkerkamer ingeboender.

“Gelukkig was daar nie geweld nie. Ek weet nie wat ek sou gedoen het as ek aan uiterste geweld blootgestel is nie. Maar ek wil nie êrens heen trek nie. Hierdie is my huis.”

Nes Suid-Afrika sy tuiste is.

Goldblatt het besef hy hoort hier toe hy in 1967 ’n Amerikaanse uitgewer vir sy boek Some Afrikaners in New York probeer kry het.

“Ek was by hierdie plek (Suid-Afrika) betrokke op ’n manier wat ek nie by ’n ander plek kon wees nie.”

Toe ’n paar van sy Afrikaner-foto’s in ’n Switserse tydskrif gepubliseer is, het die destydse Sondagkoerant Dagbreek dit “smeerfoto’s” genoem.

Die boek is ’n paar jaar gelede as Some Afrikaners Revisited heruitgegee.

“Toe die eerste boek verskyn het, was daar baie sterk reaksie van sommige Afrikaners, verligte Afrikaners, wat glad nie daarvan gehou het nie.

“Maar nadat ek die nuwe een bekendgestel het, was die mense se reaksie hartlik. Ek sou oproepe van mense kry wat sê: ‘Ek het myself gesien’, of ‘Ek het my tannie gesien.’

“Daar was een baie ongunstige reaksie, wat interessant was, van Breyten Breytenbach. Hy het Afrikaners na mening getrash soos niemand dit ooit voorheen gedoen het nie.

“Hy het aan Michael (Stevenson, eienaar van die Kaapse galery waar die boek bekendgestel is) geskryf en gesê: ‘Tot dusver het ek geniet wat jy doen en daarvan gehou om na jou galery te kom, maar nooit weer nie. Dis tyd dat iemand Goldblatt vertel dat dit passé is om die Afrikaner te bash.’

“Wat ek vreemd vind, want ek dink nie ek het die Afrikaners gebash nie.

“Dis waar, ek het ’n ongewilde ding op daardie tydstip gedoen, want ek het na die werkersklas-Afrikaners gekyk pleks van die nouveau riche. Of die kultuurmense. Ek het nie fat cats in die sakewêreld gewys nie. En so aan.

“Maar jy weet, dit was ’n keuse – ek dink nie ek het die Afrikaanse werkersklas in die skande gesteek nie.”

Goldblatt glo die reaksie destyds was soortgelyk aan sy mede-Jode se reaksie wat vroeër nie hul wortels in die Oos-Europese ghetto’s wou erken nie. “Want hul ouers kon nie behoorlik Engels praat nie en hulle was nogal arm. En baie Afrikaners, wanneer ek hulle afgeneem het, wou nie hul wortels as bywoners erken het nie – wat van die platteland gekom het en opgef*k is in die droogte en die runderpes en so aan. Hulle was baie arm en het op hoewes buite Randfontein en Springs en sulke plekke gebly.

“Dit was nie ’n gewilde siening om Afrikaners hieraan te herinner nie. Maar met die tweede uitgawe het dit in nostalgie verander.”

Goldblatt spring op om die ketel vir koffie aan te sit. Hy dra ’n kortbroek en onderbaadjie, sy hare amper borselkop, soos hy by ’n Herman Charles Bosman-boekbekendstelling twee ­weke gelede gelyk het. Op dié boeke se voorblaaie verskyn ongepubliseerde foto’s wat hy in 1964 van die Marico-bosveld geneem het.

Hy drink sy koffie swart en kou tussendeur aan roosterbrood met avokado-smeer. Tydens ete het hy my uitgevra oor ’n kwessie waaroor hy al lank peins: Hoe het lojale Afrikaners, lojale NP-lede, lojale kerkgangers ná 1990 hulle verstandeinders totaal aangepas? Goldblatt het nog nie ’n bevredigende antwoord gekry nie.

Hoe dink hý het die Afrikaner in sy leeftyd verander?

“Wel, jy begin by ’n posisie waarvan ek nie hou nie – dié Afrikaner ken ek nie, ek ken sómmige Afrikaners. Dis hoekom ek die boek Some Afrikaners genoem het.

“Vir my is een van die wonders van die Suid-Afrikaanse situasie die aanpasbaarheid van die Afrikaners.

“Ek dink hulle het baie beter aangepas as die meeste Engelse mense. Maar nogmaals, ek praat vanuit beperkte ervaring, ek weet nie regtig nie.”

Die groot verandering in Goldblatt se leeftyd, wat fotografie betref, was die koms van digitale kameras.

Hoewel hy verkies om met ’n outydse middelformaat-kamera onder ’n swart doek te werk, gebruik hy ook ’n soortgelyke digitale kamera.

“Ek dink dit (digitale fotografie) is ongelooflik en in die algemeen ’n voordelige ding. Maar nes die uitvinding van die vulpen, die tikmasjien, die elektriese tikmasjien en die rekenaar nie regtig die skryfkuns verander het nie, dink ek nie digitale kameras gaan fotografie fundamenteel beïnvloed nie. Op die ou end is die enigste vrae: Werk dit? Is dit goed? Is dit kragtig?

“Die antwoorde op sulke vrae hang na my mening meestal af van die sensitiwiteit van die mens wat die werk gedoen het: Hoe hulle die wêreld verstaan, hoe sensitief hulle vir die omstandighede was.

“So ek dink dit stem presies met die skryfkuns ooreen. Daar is geen twyfel dat die rekenaar dit vir mense baie makliker maak om te skryf nie, maar of grootste literatuur as gevolg daarvan geskep is, betwyfel ek.”

Grootste fotografie bly dít waarna Goldblatt streef. “Goeie foto’s. Niks meer nie, niks minder nie.”

Wie ken nie die klanke op ’n plaaswerf nie? Ek praat nou van ’n ou plaaswerf, een met ’n hoenderhok ’n ent van die opstal, en ’n stoor met ’n sinkdak, en ’n groentetuin, en ’n kraal, en ’n melkstal. ’n Werf soos Oupa en Ouma s’n.

Die geluide begin mos vroegoggend al: Jy lê daar op die katel in die spaarkamer, onder Ouma se komberse wat vaagweg na motbolle ruik. Dan word jy wakker van ’n geskuifel in die gang.

Dis nog donker. ’n Paar oomblikke later spoel daar water in die wasbak in die badkamer aan die onderpunt van die gang. Dis Oupa, weet jy dadelik.

Jy hoor hom by die badkamer uitkom. Hy gaan by die kombuis in. Dan is daar ’n klikgeluid. Dis die koolstoof se deurtjie wat so maak. Jy hoor Oupa met die vuuryster in die stoof se maag krap. Jy hoor hoe hy kole uit die kolekas haal en dit in die stoof gooi.

Netnou sal die koffiewater ’n Psalm in die swartgebrande ketel op die stoof begin neurie.

In die gang kom nog iemand verby, suutjies in die donker. Dis Ouma. Jy ken die gefluister van haar pantoffels op die vloer. Jy dink aan die vet beskuite wat jy netnou by die kombuis­tafel in die blikbeker met die koffie gaan doop, maar jy staan nog nie op nie. Jy lê onder die komberse en luister na die geluide terwyl die dag agter die toegetrekte gordyne begin deurslaan. Iewers koer ’n tortelduif.

Uit die kombuis kom nou so ’n uitgerekte trekkkk-klank. Dis Oupa wat by die sifdeur uitgaan. Ouma vra nou al hóé lank vir hom om daardie skarnier olie te gee, maar dis asof Oupa wil hê daardie sifdeur moet so kla wanneer dit oop of toe gaan. Jy hoor Oupa iets buitekant in die skemer sê, en dan weet jy hy praat met Boel, wat die hele nag op ’n opgevoude streepsak langs die agterdeur gelê en slaap het.

Jy hoor hoe Boel homself wakker skud: die ketting om sy nek rinkel en sy ore klap teen sy lyf.

Hoe ligter dit agter die gordyne in die kamer word, hoe meer klanke begin op die werf weerklink: Uit die kraal se rigting kom iemand saam met sy voetstappe aangefluit. Dis Lukas, weet jy sommer. In een hand het hy ’n dopemmer louwarm melk wat pas uit ’n koei se uier kom. Die roomkamer se staaldeur skuur oop. ’n Rukkie later begin sjoeing-sjoeing die roomafskeier terwyl Lukas die slinger draai.
“Kiep-kiep-kiep!” roep Ouma in ’n hoë stem by die hoenderhok.

“Kiep-kiep-kiep!”

By die stoor hoes en proes Oupa se bakkie ’n slag, dan vat die enjin. Iemand kap iewers met ’n hamer. ’n Grasbesem vee oor die grond. ’n Graaf stamp die aarde in. ’n Byl kloof deur hout. Onder die afdakkie langs die sementdam begin poef-poef-poef die Lister water uit die boorgat uit. “Helllp!” gil een van Ouma se poue uit die bloekomboom langs die stoor.

Jy staan later op en word ook een van die plaas se geluide: stemme wat praat en raas en roep en lag, enjins wat dreun, beeste wat bulk en skape wat blêr. Die hele dag lank is die werf vol klank, totdat dit laatmiddag al hoe stiller begin raak. Teen slaaptyd hoor jy net ’n kriek iewers krrrr.

Soms dink ek aan die stilte wat snags saam met die donker om ’n plaaswerf vou. Soms wonder ek hoe dit moet wees wanneer daardie stilte opeens verbreek word deur stemme wat smeek, en stemme wat raas of vloek, en skote wat klap.

Baie mense verwag dat Julius Malema en sy volgelinge – met hul dreigemente van grondonteiening en die nasionalisering van myne – hulle ná sy skorsing uit die ANC-jeugliga sal toespits op die ekonomiese bemagtiging van die jeug. Sommige mense voorspel probleme; ander meen Malema is sy politieke mag kwyt.

Min mense onthou egter die waarskuwings wat een van die invloedrykste denkers van die 20ste eeu presies 50 jaar gelede uitgespreek het – daardie profetiese woorde wat nou al hoe meer lyk of dit waar kan word.

Einde 1961, ’n paar maande voor die dood van dr. Frantz Fanon, het sy boek Les Damnes de la Terre(The Wretched of the Earth) op die hoogtepunt van die Algerynse revolusie verskyn. Die Franse skrywer en filosoof Jean-Paul Sartre het destyds die voorwoord geskryf, maar nou, jare later, het Homi K. Bhabha, direkteur van die Sentrum vir Geesteswetenskappe aan Harvard, ’n nuwe voorwoord vir die boek geskryf. Hierin lig Bhabha weer Fanon se waarskuwende vinger: “Die basiese konfrontasie wat gelyk het of dit dié tussen kolonialisme en anti- kolonialisme is, selfs kapitalisme versus sosialisme, het reeds minder belangrik geword.

“Wat vandag saak maak, die kwessie wat die horison blokkeer, is die noodsaak vir ’n herverspreiding van rykdom. Die mensdom sal hierdie vraagstuk móét aanroer, hoe verwoestend dit ook al kan wees,” haal Bhabha Fanon aan.

In sý voorwoord het Sartre Fanon destyds as ’n soort geweldvraat voorgehou – iets wat tot groot omstredenheid gelei het. Fanon was weliswaar ’n voorstander van “absolute” geweld in die stryd teen kolonialisme en ander onderdrukkende regimes, maar met ’n rede wat deesdae in die nuwe Suid-Afrika nie ongegrond lyk nie. Hy het ’n teensin gehad in “onderhandelde” bevryding deur politici, want hy het geglo dat die leier-elite van die onderdruktes ná die bevrydingsproses in korrupsie sal verval en hul eie sakke sal volstop terwyl hulle die armstes van die armes, die “wretched” van die aarde, vergeet.

Fanon het geglo ’n revolusie moet eerder deurgevoer word sodat “dié wat laaste was, eerste sal wees”. Ware bevryding sou volgens hom net plaasvind as die behoeftes van die arm en ongeletterde agtergeblewenes die fondament van nasiebou sou vorm.

En dit is dié denkrigting wat herinner aan die opkoms en val van Malema, ’n omstrede “kampvegter” vir die armes ondanks sy duur uitrustings en weelderige leefstyl.

(Terloops kan genoem word dat The Wretched of the Earth in die vroeë sewentigerjare aan die Universiteit van Natal Steve Biko se gewildste leesstof was – hy het dit ook aan al sy vriende gegee om te lees. ’n Mens wonder of die veiligheidspolisie van destyds ’n idee gehad het van Fanon se werk en invloed.)

Fanon het klaarblyklik 50 jaar gelede nie heeltemal geloof gehad in die integriteit van nuwe, onervare leiers nie. Hy was ’n psigiater en filosoof wat onder die juk van kolonialisme grootgeword het, en het verstaan dat “jong’’ nasies wankelrig kan omgaan met die idee van ’n “nasionale bewussyn”.

“Nasionale bewussyn is niks anders as ’n growwe, leë en broos dop nie. Die krake daarin verduidelik hoe maklik dit vir jong, onafhanklike lande is om terug te val van nasie na etniese groepe en van staat na stam – ’n regressie wat verskriklik skadelik en ten nadele van die ontwikkeling van ’n nasie en nasionale eenheid is,” het hy geskryf.

Uit hierdie aanhalings is dit duidelik hoekom Fanon soms gewilder in oud-koloniale lande as in Afrika was. Tog was hy vurig anti-koloniaal, ’n revolu- sionêr in murg en been.

Fanon is as die afstammeling van ’n slaaf in Martinique gebore. Hy het aanvanklik daar skoolgegaan en onder die invloed gekom van die skrywer Aimé Césaire, ’n onderwyser by wie hy geleer het “swart is oukei”. Hy het verder in Frank­ryk gaan studeer en hom as dokter en psigiater bekwaam.

Fanon het hom daarna in Algerië gevestig, waar hy ’n groot ondersteuner van die bloedige Algerynse revolusie (1954-1962) geword het.

Hy het verskeie boeke en artikels geskryf, waarvan Peau Noire, Masques Blancs (Black Skin, White Masks) naas The Wretched of the Earth die belangrikste was.

Hy het The Wretched of the Earth in amper koorsagtige haas tussen April en Julie 1961 geskryf en kon nog van die resensies lees voordat hy op 6 Desember 1961 in Amerika aan leukemie oorlede is. Hy was 36 jaar oud.

Die dag toe hy dood is, het die Franse polisie al die eksemplare van die boek in Paryse boek- winkels van die rakke afgehaal.

Sy Black Skin, White Masks is vroeër, in 1952, geskryf en is onder meer ’n gevallestudie van die swart psige onder koloniale invloed en wit onderdrukking.

Ná kolonialisme, het Fanon gesê, voel swart mense, die voorheen gekoloniseerdes, minderwaardig teenoor en afhanklik van hul voormalige wit oorheersers. Hulle voel beroof van hul kulturele identiteit en uitgelewer aan die kultuur van die koloniseerder. Weens dié minderwaardigheidskompleks – die nalatenskap van jare onder koloniale verdrukking – sal hulle die kulturele kodes van die voormalige oorheersers probeer nadoen en dit internaliseer.

Dié tendens, het Fanon gesê, blyk veral in die gedrag van diegene wat skielik mag, geld en status bekom.

Fanon se studie van die psigopatologie van kolonialisasie is steeds van toepassing: In Suid-Afrika begryp wit mense nie altyd die langtermyn-invloed van apartheid op die psige van die voorheen onderdruktes nie. Maar Fanon se studie verklaar die regeringstyl en beskouing van die nuwe elite – die manier waarop hulle die statussimbole van hul voormalige wit verdrukkers sal nastreef, die rede waarom die armes agtergelaat word in die nuwe elite se strewe om afstand te doen van dít wat terugrem na die verlede.

Dié groep, het Fanon gesê, word die gesig van neo-kolonialisme: Hulle word die nuwe bevoorregtes, dié wat selfsugtig leef terwyl die agtergeblewenes krepeer.

En dít, het hy gewaarsku, sou die onvermydelike gevolg van jare van onderdrukking wees.

Benewens Sartre en Simone de Beauvoir, met wie Fanon ook bevriend was, het verskeie ander mense sy denke beïnvloed: Nietzsche, Lacan, Freud, Jung, Hegel en Marx.
Hy was by uitstek ’n aanhanger van die manicheïsme. Hiervolgens word die wêreld in twee groepe en verskynsels verdeel – een goed en een sleg, lig en donker, wit en swart.
Dit sluit aan by Jung se teorie van teenoorgesteldes in die psige van die mens met sy ligte sowel as skadukant.

Fanon voer nie aan dat swart noodwendig goed en wit sleg is nie. Hy sluit hom eerder aan by Jung, wat op ’n keer beweer het dat wit kolonialiste ná sowat 20 jaar in Afrika ’n “swart” onbewuste verkry wat hulle op swart mense projekteer omdat hulle nie die bestaan van sowel lig as donker in die psige van elke individu wil erken nie.

Omdat die wit Europeër se kollektiewe kulturele onbewuste die swart man as die simbool van seksuele mag sowel as boosheid beskou het, het die swart man vir sy wit eweknie ’n fobiese “objek” geword, het Fanon gesê.

In sy nuwe voorwoord tot The Wretched of the Earth sê Bhabha die boek “vat ons terug na die toekoms”. Dit is in ’n groot mate waar.

Die boek het destyds baie kritiek, ten regte, uitgelok. Tog het dit onteenseglik ’n groot invloed gehad, selfs in die letterkunde. Philip Roth verwys daarna in American Pastoral, Salmon Rushdie haal Fanon in Satanic Verses aan, en in Tom Wolfe se A Man in Full is Fanon selfs ’n karakter.

En vandag – 50 jaar ná die publikasie van The Wretched en die dood van Fanon – het dit steeds ’n boodskap vir die “jong” Suid-Afrika.

What is it with you English speaking South Africans, hey? Or some of you at least.

Why can you only speak English?

You and you parents and grandparents were born in this country, you grew up here, you went to school here, you live a good life here. But you still refuse to learn – or speak – any other language than English. No Afrikaans, no Xhosa, no Zulu – nothing!

There are a lot of you that is like that. In Natal and in Durban, but also in Cape Town and Johannesburg and other places. And then we, the Afrikaners or the Zoeloes or the Xhosas, must abandon our own language for the moment, and speak English to you. And then some of you even make jokes about it. Right?

Nearly every day there is some Eng­lish-speaking radio personality on Cape Talk or KFM or Highveld Stereo or Radio 5 busy making fun of the way we, the other citizens of this country, speak English.

What is so funny about a Afrikaans person that says “hêve” instead of “have”, or “hênd” instead of “hand”? Like Naas Botha when he says: “Well, Dêrryl ôn the one hênd … ”

At first you eentalige South Africans mainly made fun of the way us Afrikaners speak The Language. But now you start with the black people as well. Is it really funny when a Zulu person says “wôk” instead of “work”, or when a Xhosa says “pea-poel” instead of “people”? Or when some politician talks about “white tendencies”?

Have you ever heard a Afrikaans or a Zulu or a Xhosa person making jokes on the radio about the way you
Eng­lish South Africans speak Afrikaans oor Zoeloe? It doesn’t happen – nie sommer nie. Aikôna.

What happens mostly is: We, the non-English speakers, nearly always switches over to English when one of you is in the conversation. If there are perhaps 20 people in a meeting, and
five or six of them is English, that meeting will probably be held in Eng­lish.

I can sit on my own stoep with my Afrikaans friends, and when a English speaking person comes into the conversation, we slaan bollemakiesie and start talking English. We sometimes even start talking English to each other as well when there is a English individual around. And maybe it’s good manners. But wouldn’t it be the best manners if the English person says: “No, prôt mar Ofrikaans. I want to probeer to learn the taal.”

But it rarely happens. You even pronounces indigenous South African names in our own English way, as if it is the correct way. Take for instance the word “kloof”. Kloof is not a original English word. But you pronounce it: “Kloef”. Even on the TV the news readers talk about “kloef”. And “fontien”, like in Bloemfon-tien. It’s not fontien, it’s fontein.

Don’t you think it is a little bit arrogant of you?

There a millions of people in this country that don’t grow up with Eng­lish, especially in rural areas and the platteland. The first time they really hear English is when they went to school. A couple of months ago I went to Nkandla, the village in KwaZulu where president Zuma grew up, and still has a, well, series of houses. And nearly nobody there was able to speak English with me. They all only knew Zulu.

I grew up in the Northern Cape, and in primary school our teacher, Mr Van der Merwe, was struggling with Eng-lish as well. He was speaking mainly Afrikaans while he was busy trying to teach us English. In class he would ask something like: “Klas, wat is die geluid wat ’n hond maak?” Then we all  answered: “ ’n Hond barks, Meneer!”

I am sorry to say, but some of you English-speaking South Africans seems to think that there is only one official language in the country:
Eng­lish. What colonial tendencies is this with you people, hey?

Nou die middag stap ek by die departement van binnelandse sake se kantoor op die dorp in om my nuwe ID-boek te gaan haal. Die oue is ’n ruk gelede saam met my beursie gesteel.

Ek sal nie lank hoef te wag nie, merk ek dadelik op. Op die rye stoele voor die toonbank sit net vier mense: ’n man, ’n vrou en twee meisies. Die een meisie dra ’n grys Pep-sweetpak, en op haar skoot hou sy ’n baba vas. Die baba is toegedraai in ’n kombersie, net die gesiggie steek uit.

By die toonbank is ’n ander man besig om met die vrou agter die toonbank oor iets te redekawel. Ek gaan sit langs die meisie met die baba – nommer ses in die ry. Dieper die gebou in klink musiek oor ’n radio op.

Die twee meisies was besig om oor iets te praat toe ek die vertrek inkom. Nou kyk hulle na my. Die een met die baba leun nader aan my: ’n kind wat ’n kind vashou. Haar een tekkie het nie ’n skoenveter in nie. “Kan ek meneer iets vra?” sê sy. In een hand het sy ’n vel papier, ’n amptelike vorm van binnelandse sake. Geboorteregistrasie, staan boaan die vorm.

Aan die oorkantste muur hang ’n foto van pres. Jacob Zuma.

Die meisie is hier om die kind amptelik ’n Suid-Afrikaner te kom maak. Dit is duidelik.

“Hoe oud is hy?” Ek wys na die baba.
“Dis ’n meisietjie, meneer. Sy’s elf dae oud.”
“En wat’s haar naam?”
“Devonique.”

Sy glimlag met haar mond, maar haar oë glimlag nie saam nie. “Kan ek meneer iets vra?” Sy hou die vorm na my toe uit. “Is dit hoe ’n mens Devonique spel?”

Ek neem die vorm by haar, en daar staan dit: Op 14/10/2011 is ’n kindjie op Vredenburg in die Wes-Kaap en die Republiek van Suid-Afrika gebore, en in die blokkies waar die kindjie se naam moet kom, staan daar: “Dewoniek Cloete.”

Die meisie wys na die blokkies waarin die naam staan. “Spel ’n mens dit só, hè, meneer? Dit lyk nie vir my reg nie.”

Ek kyk na die meisie se kortgekoude naels, en ek kyk na haar, en ek kyk na pres. Zuma se foto aan die muur, en ek kyk na die baba in die ander kind se arms. Dit lyk of pres. Zuma hard probeer om nie te lag nie.

“Na wie is die kind genoem?” vra ek. “Na jou?”

“Na niemand nie, meneer. Die kind se pa wil hê haar naam moet Devo­nique wees. Dis vir hom ’n mooi naam. Hy laaik dit net.”
“Is Devonique vir jou ook ’n mooi naam?” vra ek.

Sy glimlag flouerig. “Ek sou haar eerder Elshandré wou noem, meneer.”

Die baba lê geluidloos in die ander meisie se arms, met oop ogies. Op die kombersie is prentjies van voëltjies. Dit lyk na mossies.

“Waar is hy?” vra ek. “Die kind se pa.”
“Hy’s by die huis, meneer. Hy wou nie saamkom nie.”
“Hoekom nie? Hoekom wou hy nie saamkom nie?”
“Hy’s besig.”
“Wat doen hy?”

“Hy werk aan sy motor, meneer.” Sy hou ’n flentertjie papier na my toe uit. “Hy’t net vir my geld en dié gegee en gesê dis die kind se naam, ons moet haar kom register.” Ek vou die papiertjie op. Daarop staan: “Dewoniek”.

Die man het klaar geredekawel met die vrou agter die toonbank. Die ander man staan op en stap vorentoe.

Ek haal ’n pen uit my sak en wys op my handpalm vir die meisie hoe om Devonique reg te spel. Dan gee ek die pen vir haar sodat sy dit op die vorm kan verander. Sy neem die pen by my, druk die vorm op haar knie vas, maar net voordat sy wil begin skryf, lig sy die pen op.

“Ek dink ons los dit liewer so, meneer,” sê sy en gee die pen vir my terug. “Meneer ken nie die pa van hierdie kind nie. Hy is maar ’n moeilike man.”

Kallie Kriel se reguit reaksie op die joernalis Adriaan Basson se vroeëre aanval op AfriForum is die soort openbare debat wat ons behoort te hê.

Die politiek korrekte nuusmedia het AfriForum veroordeel omdat hy dit durf waag het om Julius Malema te dagvaar vir daardie afskuwelike lied waarin die woorde “skiet die Boer” voorkom.

Die lied bly weersinwekkend, of dit nou in die vryheidstryd gedreunsing is of nie.

Dit sal haat­spraak bly, of regter Colin Lamont nou daarteen beslis het of nie.

Tog hou die alte vroom Basson vol dat AfriForum se regsaksie geinspireer is deur regse opwellings wat Suid-Afrika verder polariseer.

Wat as ek die teendeel beweer?

Wat as ek aanvoer dat AfriForum dit juis gedoen het om rassisme en polarisasie te stuit?

Kriel, in die uitlig van ander klagte van haatspraak wat deur die Sonke Gender Justice Network by die gelykheidshof ingedien is, en die gay-stemmingmakery teen Jon Qwelane se anti-homoseksuele aanvalle, vra tereg waarom Basson nie ook dié organisasies veroordeel vir die beskerming van minderheidsregte nie.

Dit is nie AfriForum wat die burgerlike samelewing gepolariseer het nie, dit is Basson se dubbele standaarde!

Die onthulling van prullerige redenering is wat ons land nodig het.

Openbare dialoog is deurspek met halwe waarhede. Joernaliste is oppervlakkig oor ingewikkelde kwessies en het dikwels nie die moed om politiek ongewilde standpunte in te neem nie.

Hulle sal moeite doen om wit mense aan te val wat erns maak met die beskerming van hul regte, maar sal terugdeins wanneer swart mense die regte van ander skend.

Die “kwesbaarheid van swart mense” het onskendbaar geword – die onaantasbare politieke G-kol!

En as jy as wit mens enige roem wil verwerf, val jou eie aan. Dit is waaroor die veldtog Tuiste vir Almal en welvaartbelasting eintlik gegaan het.

Die goeie wit mense teen die slegte wit mense; die kokosneute teen die klapperdoppe.

Wit mense word te maklik beskou as onwaardig van grondwet­like regte; en diegene wat dikwels hul regte negeer, is ander wit mense – die hekwagters wat hulle die oordeelsreg toeëien.

Ook aan Suid-Afrika se universiteite is eendersdenkende kommissarisse.

Dit is dus geen wonder nie dat die geesteswetenskappe aan ’t kwyn is, soos berig is in die jongste Mail & Guard­ian.

Prof. Law­rence Hamilton verskaf redes vir die agteruitgang: afnemende studente­getalle, kwynende afstudeer­syfers, dalende finansiering deur die staat, hulpbronne wat stagneer, ’n gebrek aan topgehalte-navorsingsuitsette.

Tog versuim Hamilton om die ernstiger rede vir die agteruitgang te noem: Die kultuur van politieke korrektheid en selfsensuur wat in die geesteswetenskappe vaardig is.

Voor 1994 was die debat, kritiek en wisselwerking tussen akademici en politieke instellings lewendig, plofbaar en opwindend.

Deesdae vermy akademici omstredenheid. Hulle huiwer om die vrae te stel wat saak maak. Min akademici lees of skryf, selfs al is boeke en rekenaars hul produksiemiddele.

Intellektualiteit word met afkeur bejeën; die woord “ivoor­toring” word gebruik om die lewe van die gees te kleineer; stemmery in fakulteite en senate word dikwels gedryf deur politieke eerder as akademiese oorwegings.

Ons hoofregter regverdig sy swak publiseringsgeskiedenis deur sy gebrek aan passie vir skryf!

In die ander vakgebiede kan studente nie wegkom met sulke intellektuele roekeloosheid en kaf nie.

As jy in ’n hartoperasie die verkeerde insnyding doen, sal die pa­siënt sterf. As ’n vliegtuig swak gebou is, sal dit neerstort.

As ons nie afval herwin nie, sal ons aardverhitting vererger. In die geestes­wetenskappe is die uitwerking van swak navorsing nie so onmiddellik nie, maar dit kan ewe dodelik wees.

Kadalie is ’n menseregte-aktivis.  

Ek het Adriaan Basson en Kallie Kriel van AfriForum se debat oor Afrikaners en minderheidsregte gevolg.

AfriForum se swak punt is dat hy steeds praat van die “Afrikaner” en dan eintlik bedoel wit Afrikaners.

Presies op hierdie punt plons AfriForum telkens, pens en pootjies, in die rasse-debatspoel. Daar word alles vertroebel en verdrink duisende verstandige bedoelings en aksies ongelukkig.

Wêreldwyd is alle prominente woordeboeke die laaste dekades gesuiwer van rassistiese en kwetsende woorde. Ook die Afrikaanse woordeboeke het dit gedoen.

In die proses het ons eie woordeboeke die woord Afrikaner eintlik “ontdaan” van die betekenis wit Afrikaner!

AfriForum het, na wat ek verneem, die woord Afrikaner in die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) geborg. Goed so! Die WAT lui, ná hierdie rassesuiwering, soos volg oor Afrikaner: “Afrikaner 1 a. (rassisties; verouderend) Wit Afrikaanssprekende b. Afrikaanssprekende” verder ook: “Afrikaner (geselstaal) Persoon, wit of swart, wat in Afrika gebore is.”

’n Goeie, eietydse woordeboek-definisie van Afrikaner! Ons kan dus gewoonweg maar net Afrikaner/Afrikaanssprekend wees sonder om wit Afrikaner te bedoel.

Namens watter een van dié woordeboek-Afrikaners/Afrikaanssprekendes praat AfriForum dan nou eintlik? Hulle is mos nie rassisties, of verouderd nie? AfriForum moet net hierdie beeld afskud. Dit is en bly hul Achilleshiel.

Wees dus liewer ’n forum vir die breër, nuwe Afrikaanse gemeenskap.

Dit gaan nie oor die minderheidsregte van wit Afrikaners nie, maar oor die verontregting van almal, of liewer elkeen, en hul eiesoortige regte.

Ook ons bruin broers en susters en swart mense wat tuis is in en naby aan die Afrikaanse taal en kultuur leef, moet nooit vervreemd staan nie

Moenie ’n teiken word nie. Wees liewer ’n bastion vir Afrikaners /Afrikaanssprekendes oor alle kleurgrense heen.

Soms wonder ek oor sommige mense wat op hierdie koerant se webwerf skryf. Ek praat veral van sommige wat so graag kommentaar onderaan artikels, berigte of rubrieke lewer.

Moet mense toegelaat word om dit te doen? Natuurlik. Dit is alles deel van die relatief oop, demokratiese debat wat in die land aan die gang is.

Is dit ook mense se demokratiese reg om mekaar sleg te sê en te vloek?

Want alte dikwels ontaard daardie stukkie kommentaar onderaan ’n berig of ’n rubriek in ’n geniepsige woordskermutseling met ander mense wat ook kommentaar gelewer het. En dit is ook seker nie noodwendig ’n slegte ding nie. Woorde is darem nog nie klippe, koeëls of bomme nie. Woed eerder jou frustrasies en woede oor wat in die land aan die gang is oor die internet uit as om dit strate toe te neem, sou ’n mens kon redeneer.

Maar hoekom sou ’n mens dit onder ’n skuilnaam wou doen? Verreweg die meeste mense wat kommentaar by artikels, berigte en rubrieke lewer, doen dit onder ’n skuilnaam.

Ek het my dit al probeer indink: Jy sit op ’n oggend voor jou rekenaar en lees sê maar ’n berig oor iets wat pres. Jacob Zuma gesê het waarmee jy nie saamstem nie. Dadelik is jy vies en jy wil hê die wêreld moet dit weet. Dit kan nie so aangaan nie, dink jy. Wat gaan van hierdie land word met so ’n president?

Dan gaan jy af na die blokkie onderaan die berig waar jy kommentaar kan lewer. Jy begin tik. Jy het ’n teorie oor die verskille tussen rasse en jy skryf dit daar neer. Jy skryf onder meer: “Die gene van breek, steel en korrupsie loop dik in hul are.” Jou gemoed voel ligter wanneer jy klaar is.

Nou wil jy jou kommentaar op die webwerf plaas sodat die wêreld dit kan lees. Maar jy huiwer ’n oomblik: Moet jy dit onder jou eie naam doen?

Ek het al gewonder: Op daardie oomblik wat jy besluit om ’n skuilnaam eerder as jou regte naam te gebruik, voel jy op daardie oomblik nie ’n bie­tjie soos ’n lafaard nie?

’n Mens sou ook ’n soort Freudiaanse studie kon doen van die skuilname wat mense gebruik: Aaptwak, Dachs­hund18, Jopie Fourie.

Sommige skuilname – en die inhoud van die kommentaar – dra swaar aan ’n soort onbedoelde ironie.

“Ek sê niks vir ’n persoon wat ek nie bereid is om ook reguit in sy gesig vir hom te sê nie,” skryf TerminatorIII
iewers. “Patete soos jy is net bang.”

Pateet. Dit is ’n woord wat jy baie in dié mense se kommentaar sien.

Dit is asof dit nie wil sin maak nie: Een mens noem iemand anders ’n pateet, maar albei gebruik skuilname? Wie sê nou eintlik vir wie sleg?

’n Ander ou, weer, noem homself Sako3006. Ek het gewonder hoe kom hy daarby uit, toe tref dit my: Jy kry ’n Sako-jaggeweer, en 30-06 is die kaliber van ’n geweer.

Sako3006 vuur sy woorde soos koeëls oor die internet af. “Gaan speel op die treinspoor toe. Weet jy ooit wat beteken intelligensie?” skryf hy onlangs aan ’n vrou. “Jy is seker ’n vroumens, nè? Gaan was skottelgoed en gaan mop die vloer.”

Nou wonder ek: Hoe verloop hierdie Sako3006 se dag verder nadat hy dít geskryf en sy rekenaar afgeskakel het? Is hy getroud? Lewe sy ma nog? Stap hy dalk by die vertrek uit waarin sy rekenaar staan na die kombuis toe waar sy vrou is. Hoe behandel iemand soos Sako3006 ’n vrou? Weet enigiemand anders hy lewer soms kommentaar oor die internet onder die naam Sako3006? Of is dit net sy geheim?

Weet net Aaptwak hy is Aaptwak? Weet net Dachshund18 hy is Dachs­hund18? Weet net Jopie Fourie, wel?.?.?. weet Jopie Fourie hy is nie die regte Jopie Fourie nie?

Droom hierdie mense ook onder skuilname? Bid hulle onder skuilname? Hoe voel hulle wanneer hulle daar voor hul rekenaars sit? wonder ek partykeer. Is hulle gelukkig? Of is hulle eensaam, verskriklik eensaam?